اخلاق فاضل - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٨٩ - درس دهم مشيت، قضا و امتحان الهى
به يك چيز، انسان را كر و كور مىكند خود او است. بشر به خاطر آن محبّتى كه به ذات خود دارد بسيارى از مسال و خلق و خوى ناپسند خود را توجيه مىكند، با ديد منفى به آنها نگاه نمىكند و هزارگونه توجيه درونى براى آن مىتراشد تا آنها را از بد چهره بودن خارج كند.
البته اين كار را به خاطر اقناع و پذيرش ديگران انجام نمىدهد؛ بلكه براى اقناع و پذيرش خود و ملامت نكردن وجدان خود انجام مىدهد؛ ولى اگر رفيقش همين رفتار ناپسند را داشته باشد او را مورد تقبيح، سر زنش و ملامت قرار مىدهد.
اين نكته، ريشه خيلى از معايب و مفاسد است، به همين دليل اميرالمؤمنين على (ع) مىفرمايد: «
رَحِمَ اللَّهُ امْرَأً عَرَفَ قَدْرَهُ وَ لَمْ يَتَعَدَّ طَوْرَه
»؛ [١] انسان بايد مرز خود را بشناسد. [٢]
[١]. خداوند رحمت كند مردى را كه قدر خود را بشناسد و از حدّ خود تجاوز نكند. (تصنيف غرر الحكم و درر الكلم، ص ٢٣٣، ح ٤٦٦٦)
[٢]. عَنْ أَبِىالْحَسَنِ الرِّضا (ع) قَالَ: التَّوَاضُعُ دَرَجَاتٌ: مِنْهَا أَنْ يَعْرِفَ الْمَرْءُ قَدْرَ نَفْسِهِ فَيُنْزِلَهَا مَنْزِلَتَهَا بِقَلْبٍ سَلِيم. (تفصيل وسائل الشيعه، ج ١٥، باب ٢٨، ص ٢٧٢) تواضع درجاتى دارد: يكى از آن درجات اين است كه انسان قدر و منزلت خود را بشناسد و به اندازه مقام و موقعيت خود قدم بردارد.
- قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ (ع): مَا هَلَكَ امْرُؤٌ عَرَفَ قَدْرَهُ. (أمالى الصدوق، ص ٤٤٧، المجلس الثامن و الستون) هر كس قدر خود را بشناسد هلاك نگردد.
چو كس قدر خود را شناسد درست ببيند چو پايان كار از نخست
ز سير حوادث نگردد هلاك كه مرغ هوا را ز طوفان چه باك؟