با توجه به اين نكته، آيا مى‌توان ادعا كرد كه از سويى قرآن، خود را به عنوان كتاب معرفى كرده باشد و از سوى ديگر- همان طور كه مفسر بزرگ، علامه طباطبايى ره به آن ملتزم شده است‌ [١]- آيات قرآن كه بر رسول خدا (ص) نازل شده به صورت متفرق نوشته شده، امَا جمع، تنظيم، تقديم و تأخير اين آيات هيچ ارتباطى به ايشان و وحى نداشته است؟

ظاهراً اين‌چنين نيست، بلكه همين عنوان قرآنيّت و كتاب بودن با قطع نظر از شواهد و ادلّه ديگرى كه در اين رابطه وجود دارد، بر اين دلالت دارد كه جمع آورى قرآن و به صورت كتاب درآمدن آن به دستور رسول اكرم (ص) و آن هم برخواسته از وحى الهى بوده است.

البته جمع آن قرآنى كه شامل مواردى از قبيل: شأن نزول آيات و تفسير و تأويل آنها است، منحصر به اميرمؤمنان على (ع) است و ايشان تنها كسى است كه همه مسائل مربوط به قرآن را- در جميع ابواب و جوانبش- نوشته و ثبت كرده است؛ امّا به هيچ ملاكى نمى‌توان جمعى را كه مربوط به اصل قرآن به عنوان كتاب الله تعالى است- با قطع نظر از شأن نزول، تأويل و تفسير- به غير رسول اكرم (ص) نسبت داد.

طبق ظاهر آنچه رسول خدا (ص) در خطبه «حجه الوداع» و ديگر بياناتشان فرموده‌اند ايشان تمامى احكام را- از اول تا آخر، تمامى عمومات با تمامى مخصّصات، تمامى مطلقات با تمامى مقيّداتش و حتّى أرش خدش را- بيان فرمودند [٢] و حضرت على (ع)

تمام آن را نوشتند و ثبت و ضبط كردند و بعد از

[١]. مرحوم علامه طباطبايى مى‌فرمايد: وضعيت قرآن كريم در عصر رسول خدا (ص) به اين‌صورت بوده است كه هنوز تأليف و جمع‌آورى نشده بود، آيات و سوره‌هاى آن در دست مردم متفرق بود. (الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٧٧)

[٢]. عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ قَالَ: خَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ فِى حَجَّهِ الْوَدَاعِ فَقَالَ: يَا أَيُّهَا النَّاسُ وَ اللَّهِ مَا مِنْ شَىْ‌ءٍ يُقَرِّبُكُمْ مِنَ الْجَنَّهِ وَ يُبَاعِدُكُمْ مِنَ النَّارِ إِلَّا وَ قَدْ أَمَرْتُكُمْ بِهِ وَ مَا مِنْ شَىْ‌ءٍ يُقَرِّبُكُمْ مِنَ النَّارِ وَ يُبَاعِدُكُمْ مِنَ الْجَنَّهِ إِلَّا وَ قَدْ نَهَيْتُكُمْ عَنْه. (الكافى، ج ٢، باب الطاعه و التقوى، ص ٧٣) رسول خدا (ص) درحجه الوداع سخنرانى كرد و فرمود: اى مردم! به خدا قسم چيزى نبود كه شما را به بهشت نزديك و از دوزخ دور كند، جز آن‌كه شما را به آن دستور دادم و چيزى نبود كه شما را از بهشت دور و به دوزخ نزديك كند، جز آن‌كه از آن نهيتان كردم.