دست آورد آن هم در شرايط سختى كه نجف آن روز داشت! نجفِ امروز با تمام امكاناتى كه براى آن فراهم است، بيشتر از هفت ماه از سال، قابل سكونت نيست. صاحب جواهر در نجفِ آن روز با نبودن وسيله آسايش- نه آب در حدّ كفايت، نه امكانات و نه وسايل خنك كننده و ...- جواهرى نوشت كه اهل علم- حتى فقهاى بزرگ ما- در هيچ مسأله‌اى خود را از آن بى‌نياز نمى‌بينند، و حتى براى حصول و مزيد اطمينان از مطالبى كه در كتاب‌هايى هم كه بعد از جواهر تأليف شده بايد به جواهر مراجعه كرد. او هم يك انسان بود، اما از وقت و سرمايه عمرش كاملًا استفاده كرد. و همين‌طور- بحمد الله تعالى- بزرگان و علماى شيعه در طول تاريخ- از شيخ طوسى (ره) گرفته تا علماى زمانهاى بعد- جداً از اين سرمايه استفاده كرده‌اند و اين براى ما درس است.

خود شما ديده ايد كه حتّى در اين زمان چه بزرگان موفّقى داشته ايم؛ به طورى كه مى‌بينيم چه طلّاب فاضلى را تربيت كرده‌اند، ده‌ها تأليف، مؤسسات، تبليغات و خدمات گوناگون به عالَم اسلام از ايشان باقى مانده است. [١] اينها همه براى اين است كه ارزش فرصتهاى خود را درك كرده‌اند و از اين سرمايه عمر حداكثر استفاده را كرده‌اند. [٢]

[١]. مرحوم آيت الله العظمى فاضل لنكرانى از جمله بزرگانى است كه بعد از حيات پربركتشان هم منشا بركات عظيمى از جهت تاليفات، مركز فقهى ائمه اطهار و شاگردان و ...- بوده‌اند وخدمات شايانى به عالم اسلام و انقلاب كرده‌اند. حشره الله تعالى مع النبيين و الائمه و الصالحين.

[٢]. قَالَ رسول الله (ص): يَاأَبَاذَراغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ: شَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ وَ صِحَّتَكَ قَبْلَ سُقْمِكَ وَ غِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ وَ فَرَاغَكَ قَبْلَ شُغْلِكَ وَ حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِك. (مجموعه ورام، ج ١، ص: ٢٧٩) رسول اكرم (ص) به ابوذر غفارى فرمود: پنج چيز را پيش از پنج چيز غنيمت بشمار، جوانى ات را قبل از پيرى، سلامتى و تندرستى ات را قبل از بيمارى، تمكّن و توانگرى ات را قبل از تهيدستى، آسايش و فراغتت را قبل از گرفتارى و زندگانى ات را قبل از مرگ.

- عن الحسن (ع) كان يقول: يَا ابْنَ آدَمَ إِنَّكَ لَمْ تَزَلْ فِى هَدْمِ عُمُرِكَ مُنْذُ سَقَطْتَ مِنْ بَطْنِ أُمِّكَ فَخُذْ مِمَّا فِى يَدَيْكَ لِمَا بَيْنَ يَدَيْكَ فَإِنَّ الْمُؤْمِنَ يَتَزَوَّدُ وَ الْكَافِرَ يَتَمَتَّع. (بحار الأنوار، ج ٧٥، باب ١٩، ص ١٠١) امام حسن مجتبى (ع) مى‌فرمود: اى فرزند آدم! تو از روزى كه شكم مادر را ترك گفته و به زمين قدم گذاشتى پيوسته سرگرم نابود ساختن عمر خويشتن هستى. از فرصت زندگى استفاده كن و از آنچه اكنون در دست دارى براى منازلى كه در پيش دارى بهره‌بردارى كن چراكه افراد با ايمان از دنيا براى فرداى خود زاد و توشه تهيه مى‌كنند و افراد بى‌ايمان تنها از آن لذّت و كامروايى مى‌خواهند.