مبادا با خود بگوييد: من به تنهايى چه نقشى مى‌توانم داشته باشم؟! توجه داشته باشيد كه شما نيز مانند آن بزرگواران مى‌توانيد هزاران نقش داشته باشيد؛ به شرط اين‌كه براى فكر، عمر، جوانى و امكانات خود، ارزش قائل شويد و بدانيد كه اين سرمايه، روز به روز از دست انسان گرفته و كم مى‌شود و هرگز چيزى جاى آن را پر نمى‌كند.

اين بيان امام رضا (ع) بايد خيلى مورد توجه و اهتمام قرار بگيرد، خصوصاً براى ما اهل علم.

حضرت در قسمت دوم روايت مى‌فرمايد: «

وَعَمَلٍ مَحْفُوظٍ

»؛ در حالى صبح كردم كه عمل من ضبط شده و تحت كنترل است.

انسان در اين دنيا از يك زندانى بسيار خطرناك بين المللى، كه تمام جزئيات اعمال و رفتارش تحت كنترل است، به مراتب بيشتر تحت كنترل است.

دوستان ما قبل از پيروزى انقلاب- خصوصاً كسانى كه حكومت در مورد حساسيت بيشترى داشت- وقتى از زندان بيرون مى‌آمدند، رژيم نسبت به تمام حركات آنان، حتى نسبت به يك سرفه آنان، حساسيت داشت، تصور مى‌كرد كه اين سرفه اشاره به يك مطلبى است و مى‌خواهند يك پيامى را به ديگرى برسانند، روى نگاهشان حساب مى‌شد، روى همه حركات و سكناتشان حساب مى‌شد.

اما آن همه مراقبت و حساسيت، در برابر نظارت الهى و مراقبت مأموران و فرشتگانى اعمال انسان را ثبت و ضبط مى‌كنند، صفر است. ديگر هيچ مجالى براى آزادى- به معنايى كه ما فكر مى‌كنيم- نيست‌ [١]، حتى يك نظر خائنانه كه كسى اصلًا نمى‌تواند آن را تشخيص دهد، نيز از قلم او نمى‌افتد (يَعْلَمُ خائِنَهَ‌الْأَعْيُن‌)؛ [٢] به عنوان‌

[١]. عن اميرالمومنين (ع): ... و لا يمكن الفرار من حكومتك ... ( «فرازى از دعاى كميل» دعاؤه (ع) فى ليله النصف من شعبان و ليله الجمعه و هو دعاء الخضر) ... و گريزى از حكومت تو ممكن نيست ....

[٢]. چشمهايى را كه به خيانت گردش مى‌كند از علم خداوند مخفى نيست. (غافر، آيه ١٩).

البته خيانت چشمها صورتهاى مختلفى دارد: گاه به صورت نگاههاى دزدكى، نگاه تحقيرآميز، نگاه براى تشويق به فساد، و نگاه به نامحرم، استراق بصر نسبت به زنان بيگانه است و گاه به صورت اشاراتى با چشم به منظور تحقير يا عيبجويى از ديگران و يا اشاراتى كه مقدمه توطئه‌ها و نقشه‌هاى شيطانى است.

عَنْ عَبْدِالرَّحْمَنِ بْنِ مَسْلَمَهَ قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ (ع): ... فَقَالَ: أَلَمْ تَرَ إِلَى الرَّجُلِ يَنْظُرُ إِلَى الشَّىْ‌ءِ وَكَأَنَّهُ لَا يَنْظُرُ إِلَيْهِ فَذَلِكَ خَائِنَهُ الْأَعْيُن. (معانى الأخبار، باب معنى خائنه‌الأعين، ص ١٤٧) جريرى از امام صادق (ع) درباره اين آيه مذكور در متن سؤال كرد، حضرت فرمود: آيا نديده‌اى كه گاهى شخصى چيزى را طورى نگاه مى‌كند كه گويا به آن نظر نمى‌كند؟ اين نگاههاى خيانت‌آلود است. آرى! اين نگاهها خواه به نواميس مردم باشد يا امور ديگرى كه نگاه كردن به آن ممنوع است بر خداوندى كه ذره‌اى از آنچه در آسمانها و زمين است از علم او مخفى نيست پنهان نمى‌ماند، (لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّهٍ فِى السَّماواتِ وَ لا فِى الْأَرْضِ). (سبأ، آيه ٣) خداوند متعال از حركات مخفيانه چشمها و اسرار درون سينه‌ها آگاه است در آن روز با اين علم و آگاهى دقيق درباره خلايق دادرسى و قضاوت مى‌كند؛ بنابراين روز گنهكاران سياه و تاريك است.