پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥ - ١١- علم ازلى و اعمال ما

بسيارى از استادان و دبيران بخوبى مى‌توانند آينده شاگردان خود را پيش‌بينى كنند؛ معلّمى كه از اندازه كار و كوشش و آمادگى شاگردان براى امتحان آگاهى كامل دارد، مى‌تواند «قبول» و يا «رفوزه» شدن بسيارى از آنها را پيش‌بينى كرده و نظر قاطع دهد.

فرض كنيد استادى از تنبلى و سهل انگارى شاگردى كه وقت گرانبهاى خود را صرف كارهاى بيهوده و احياناً مضر مى‌نمايد، اطلاع دارد و مى‌بيند كه دلسوزى‌ها و يادآورى‌هاى وى در روح و روان او اثرى نگذارده و همچنان سرگرم اتلاف وقت در مراكز فساد است؛ در اين موقع استاد آگاه از وضع شاگرد، چند هفته پيش از آغاز امتحان بخوبى مى‌تواند آينده شاگرد خود پيش‌بينى كرده و بطور قاطع نظر صائب و صد در صد مطابق واقع بدهد، اكنون بايد ديد عامل شكست وى در امتحان چه بوده است؟

آيا اطّلاع معلّم از وضع وى سبب عدم موفّقيّت وى گرديده؟

بطورى كه اگر معلّم با همين وضع بعكس پيش بينى مى‌كرد، آيا امكان داشت نتيجه غير اين شود و در امتحان پيروز گردد، يا اين كه شكست وى در امتحال معلول سهل انگارى و تنبلى وى در ايّام تحصيلى بوده كه در طول سال اساساً لاى كتاب را باز نكرده و جز هوسرانى، گرد هيچ كارى نگشته است؟

هيچ انسانى نمى‌تواند پيش‌بينى و علم استاد دلسوز را موجب شكست وى بداند بلكه بايد تقصير را متوجّه خود شاگرد نموده و سهل انگارى او را سبب عدم موفّقيّتش دانست.

در اين مورد استاد با ذكاوت و دلسوز كه با هوشيارى از سرنوشت شاگرد آگاه گرديده چه تقصيرى مى‌تواند داشته باشد؟

آيا حقيقت جز اين است كه محصّل سهل انگار با كمال آزادى طرّاح سرنوشت خود بوده است و با اختيار و اراده خويش مقدّمات بدبختى و «رفوزه» شدن خود را