پاسخ به پرسشهاى مذهبى - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٣٧ - ٢٤- تفسير به رأى يعنى چه؟

قسمتى از اين تفسيرها صحيح باشد، امّا روى هم رفته نمى‌توانند از تفسير به رأى خالى و پيراسته باشند.

در اواخر قرن سيزدهم اسلامى و آغاز قرن چهاردهم، افكار مادّيگرى بازار داغ و رونق بسزايى پيدا كرد و اكتشافات و اختراعات، ساير دانش‌هاى انسان را تحت الشّعاع خود قرار داد. از اين نظر زمينه يك نوع تفسير به رأى مخصوصى، در ميان برخى از مفسّران اسلامى به وجود آمد و در نتيجه، آيات مربوط به عوالم غيب و ماوراى طبيعت مانند «روح» و «فرشته» و «اعجاز» پيامبران بطرز مخصوصى تفسير شدند، تا علاوه بر جلب نظر دانشمندان طبيعى و مادّى، به نظر آنها به آيات قرآن جلا و صفاى خاصّى بخشيده شود و با مراجعه به تفسير «المنار» و مانند آن صدق گفتار ما ظاهر مى‌گردد (البتّه بعضى از اين تفاسير مانند المنار نقاط قوّت فراوانى نيز دارند كه در جاى خود قابل توجّه است).

چون اين دانشمندان تحت تأثير پيشرفت دانش‌هاى طبيعى و ساير علوم مادّى قرار گرفته بودند پاره‌اى از حقايق قرآنى را كه مربوط به عوالم غيبى و ماوراى طبيعت است بر قوام مادّى و طبيعى كه علم و دانش آن روز كشف كرده بود تطبيق نموده‌اند تا آن‌جا كه ملائكه و فرشتگان در نظر بعضى از آنان همان قواى نهفته در طبيعت شده است.

برخى از دانشمندان اخلاق، بر اثر توجّه خاص به مسائل اخلاقى و تصفيه نفس، در تفسير قسمتى از آيات دچار تفسير به رأى شده‌اند تا آن‌جا كه «شيطان» را به نفس امّاره تفسير نموده و موجودى را به نام «شيطان» جز نفس امّاره انسانى، منكر شده‌اند.

گاهى ديده مى‌شود كه برخى فرعون را در آيه‌ «اذْهَبْ الى فِرْعَونَ انَّهُ طَغى؛ به سوى فرعون برو، او از حدّ خود تجاوز نموده است» كنايه از نفس انسان متجاوز گرفته و مى‌گويند آيه مربوط به اصلاح نفس و تصفيه روح مى‌باشد نه مبارزه با