ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ١٣٨ - تفسير

١- بيشتر مفسّرين مى‌گويند: «يعنى آنچه را كه راجع ببشارت به بعثت پيغمبر اسلام ٦ در تورات و انجيل بود و كتمان كرده بودند بيان كردند».

٢- بعضى گفته‌اند «منظور اين است كه توبه و پشيمانى خود را آشكار كردند زيرا كسى كه بطور پنهانى مرتكب معصيت گرديده است كافى است كه توبه خود را نيز پنهانى انجام بدهد ولى كسى كه بطور آشكار معصيت كرده است بايد توبه خود را نيز آشكارا بجا بياورد».

٣- برخى ميگويند: «مقصود اين است كه توبه خود را بسبب اخلاص عمل بيان كند و بثبوت برساند».

(فَأُولئِكَ أَتُوبُ عَلَيْهِمْ ...)- توبه آنها را قبول مى‌كنم اصل در معناى كلمه «اتوب» اين است كه توبه ميكنم الّا اينكه اين كلمه هر گاه با حرف «على» متعدى شود معناى قبول توبه را ميرساند.

لفظ «توبه» از اين نظر ميان فاعل و قابل يعنى توبه كننده و توبه پذير مشترك است كه معلوم شود كه آن اختصاص بگناهكار ندارد و چنان كه او بطرف پروردگار بعنوان توبه توجّه ميكند و پروردگار نيز بعنوان توبه باو توجّه مينمايد و اين خود انعام و تفضّلى است كه خداوند نسبت ببندگان خود نموده است تا بدانند كه اتّصاف باين لفظ (لفظ توبه) كه دلالت بر ارتكاب گناه دارد عيب نيست و چنان كه آن وصف بندگان قرار ميگيرد وصف خداوند نيز واقع ميشود، بلكه آن از عاليترين اوصاف خداوند محسوب ميگردد.

(وَ أَنَا التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ...)- كلمه «توّاب» براى مبالغه يا بجهت آنست كه او توبه را زياد و بطور مكرّر قبول مى‌كند يا بجهت اينكه تائب حقيقى را هرگز رد نمى‌كند و توصيف خداوند خود را به «الرّحيم» پس از توصيف به «التوّاب» دلالت دارد بر اينكه اسقاط عقاب پس از توبه تفضّل و رحمتى است از خداوند و از نظر عقل اسقاط عقاب بر او واجب نيست اصحاب ما نيز همين را معتقدند ولى معتزله اسقاط عقاب را بعد از توبه عقلا بر خداوند واجب ميدانند.