ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٩٧ - امت وسط ائمه(ع) ميباشند

كافر را به «ادبار» توصيف نموده ميفرمايد:( أَدْبَرَ وَ اسْتَكْبَرَ)[١] يعنى پشت كرد و تكبّر ورزيد و نيز ميفرمايد( كَذَّبَ وَ تَوَلَّى‌)[٢] يعنى تكذيب نمود و پشت كرد.

(وَ إِنْ كانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ ...)- هر چند اين تغيير قبله جز بر كسانى كه خداوند آنان را هدايت كرده است بزرگ و سنگين بود.

ابو العاليه ميگويد: ضمير در «كانت» بقبله برميگردد يعنى هر چند قبله سنگين بود.

ابن عباس و مجاهد و قتاده ميگويند ضمير «در كانت» به «تحويله» و مفارقت قبله اولى برميگردد و اين قول بهتر است زيرا قبله در نظر آن مردم سنگين و بزرگ نبود بلكه تحويل آن و مفارقت از قبله اوّلى بزرگ و سنگين بود.

ابن زيد ميگويد: ضمير كانت بنماز برميگردد.

حسن ميگويد معناى «لكبيرة» اين است كه توجّه بسوى بيت المقدّس سنگين بود زيرا هيچ قبيله‌اى براى عرب از خانه «كعبه» محبوب‌تر نبود.

بعضى گفته‌اند معناى جمله اين است كه «انتقال قبله از بيت المقدس بسوى كعبه نسبت بكسانى كه حكمت و مصلحت اين امر را نميدانند سنگين بود ولى نسبت بكسانى كه خداوند آنها را بحكمت و مصلحت اين امر هدايت كرده است و آنها افرادى هستند كه پيغمبر اكرم صلّى اللَّه عليه و اله را در تحويل قبله تصديق كردند ابداً سنگين نيست.

و علت اينكه در آيه «هدايت خدا» بافراد معيّنى مخصوص گرديده با اينكه او همه را هدايت مى‌كند اين است كه هدايت كسانى كه از هدايت الهى بهره‌اى نبردند و بآن توجه نكردند، مورد توجّه و اعتنا قرار نميگيرد.

(وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمانَكُمْ ...)- در تفسير اين قسمت از آيه چند قول است.

١- ابن عباس و قتاده ميگويند: «اين جمله جواب كسانى است كه هنگام انتقال قبله از بيت المقدس بكعبه، گفتند: آيا اعمالى كه ما سابقاً رو بسوى بيت المقدّس‌

[١] آيه ٢٣ سوره مدثر

[٢] آيه ١٦ سوره الليل