ترجمه مجمع البیان فی تفسیر القرآن (مترجم- بیستونی، محمد) - الشيخ الطبرسي - الصفحة ٨٥ - تفسير

(إِلَّا مَنْ كانَ هُوداً أَوْ نَصارى‌)[١] يعنى جز يهود و نصارى هيچكس داخل بهشت نميگردد بجهاتى كه ذيلا شرح داده ميشود، جواب گفته شده است:

١- اخبار پيغمبر اسلام ٦ به اينكه اين ادّعاى يهود و نصارى درست نيست و معجزات روشنى هم صحّت گفتار پيغمبر اسلام ٦ را ثابت ميكرد در بين بود.

٢- آنچه در تورات و انجيل هست كه اين پيغمبران و اين پيغمبر زادگان يهود و نصارى نبودند و داراى دين حنيف ابراهيم بودند و از طرفى مسلّم است كه اينها ببهشت ميروند.

٣- يهود و نصارى اين مطلب را قبول داشتند كه يهود فقط بكسانى گفته ميشود كه معتقد بشريعت تورات باشند و نصارى تنها بكسانى گفته ميشود كه عقيده‌مند بشريعت انجيل باشند و حال آنكه كتاب‌هاى تورات و انجيل بعد از اين پيغمبران و اين پيغمبران‌زادگان نازل گرديده است همانطور كه خداوند فرمود:(وَ ما أُنْزِلَتِ التَّوْراةُ وَ الْإِنْجِيلُ إِلَّا مِنْ بَعْدِهِ)[٢] يعنى تورات و انجيل بعد از ابراهيم نازل گرديد.

٤- يهود و نصارى بدون دليل اين مطلب را ادّعا كردند خداوند هم آنها را در ضمن جمله‌( أَمْ تَقُولُونَ إِنَّ إِبْراهِيمَ ..). جدّا توبيخ كرد.

(قُلْ أَ أَنْتُمْ أَعْلَمُ أَمِ اللَّهُ ...)- آيا شما داناتر هستيد يا خداوند اين جمله هر چند صورتاً استفهام است ولى در حقيقت توبيخ و سرزنش بر يهود و نصارى است «مثل‌( أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها)[٣] مراد از اين جمله اين است كه خداوند خبر ميدهد كه پيغمبر زادگان نامبرده داراى دين حنيف ابراهيم بودند و شما يهود و نصارى ادّعا ميكنيد كه آنان داراى دين يهود و نصارى بودند اى محمّد ٦ بآنها بگو آيا شما داناتر هستيد يا خداوند؟ يعنى‌

[١] آيه ١١١ سوره بقره

[٢] آيه ٦٥ سوره آل عمران

[٣] آيه ٢٧ سوره نازعات يعنى:« آيا خلقت شما آدميان محكم‌تر است يا خلقت آسمانى كه خدا آن را بر افراشته است؟».