ما مى‌دانيم و معتقديم كه عالم آخرت، عالم ابدى است و همه ما به آن‌جا خواهيم رفت و مخاطب اين نامه هم كسى است كه به اين امور اعتقاد دارد، ولى صِرف چنين اعتقادى اثر زنده و دايمى ندارد. بايد كارى كرد كه اين اعتقاد، زنده و فعّال باشد. راه زنده كردن اين اعتقاد هم اين است كه آدمى آثار به جا مانده از گذشتگان را ببيند و بشنود و آنها را مطالعه كند و در مورد آنها بينديشد. آن وقت است كه با تمام وجود تصديق مى‌كند كه اين‌جا جاى ماندن نيست و «آنچه نپايد، دلبستگى را نشايد». از اين‌رو حضرت على عليه الصلوة و السّلام مى‌فرمايد: اَعْرِضْ عَلَيْهِ اَخْبارَ الماضيِن؛ اخبار و سرگذشت افرادى را كه پيش از شما بودند به دل عرضه كن! تا دل گمراه نگردد و فريب نخورد. همان‌گونه كه گذشت، محور اين فرموده، قلب است و سر و كار انسان با دل است. اگر مى‌خواهيد به سعادت برسد بايد دل خود را اصلاح كند. اگر مى‌خواهد مشكلات او حل شود، بايد مشكلات دل را حل كند. خوب است بدانيم كه چسان و چرا حضرت(عليه السلام) محور سخن را قلب قرار داده است و مى‌فرمايد: اَعْرِضْ عَلَيْهِ ...؛ اخبار گذشتگان را بر دلت عرضه كن!؟ شايد علت اين فرمايش اين باشد كه گاهى انسان چيزى را مطالعه مى‌كند و يا مى‌شنود ولى سطحى و گذرا نگاه مى‌كند و به دلش نمى‌نشيند و آن را به دل راه نمى‌دهد و درست و عميق درباره آن، فكر نمى‌كند؛ مثلا به زيارت اهل قبور مى‌رود و مى‌بيند كه اينها مرده‌اند، اما يك نگاه سطحى نموده و رد مى‌شود. واضح است كه اين گونه نگاه كردن و ديدن، هرگز به دل سرايت نمى‌كند. بايد طورى ببيند و بشنود و بينديشد كه به دل برسد و به دل سرايت كند. بايد خوب بفهمد و درك كند و تأمل نمايد. پس گويا به همين منظور مى‌فرمايد: اَعْرِضْ عَلَيْهِ اَخْبارَ الْماضيِنَ وَ ذَكِّرْهُ بِمَا أَصابَ مَنْ كانَ قَبْلَكَ مِنَ الاْوَّليِنَ؛ اخبار گذشتگان را به دلت عرضه كن و جريان‌هايى را كه بر پيشينيان رفته است، به ياد دل بياور!

سير در آفاق و انفس

تاكنون سفارش امام به اين بود كه آدمى اخبار گذشتگان را مطالعه كند و يا از ديگران بشنود و از طريق گوش با آنها آشنا شود. در اين‌جا علاوه بر سفارش پيشين حضرت تأكيد مى‌فرمايد كه از چشم نيز براى پى‌بردن به بىوفايى دنيا كمك بگير و به شنيدن و مطالعه نمودن و حتى به تفكر در آثار گذشتگان اكتفا نكن، بلكه سير و گردش نما و از نزديك آمال و آرزوهاى بر باد

‌