است. در آن وقت مى‌فهمد كه چيزى به نام حيات هم وجود دارد كه بسيار ارزشمند است. البته مقصود از حيات غير از سلامتى است كه در حالت بيمارى بيشتر پى به ارزش آن مى‌بريم. سلامت، خود نعمت ديگرى است در بين انبوه نِعَم الهى كه گاهى اوقات از وجود آن غفلت مىورزيم تا چه رسد كه به ارزش و اهميّت آن پى ببريم. ما هرگز توجه نداريم و كمتر مى‌توانيم بفهميم كه هر يك از اندام‌ها و اعضاى ظاهرى بدن، مانند چشم و گوش و پا و دست و... و اندام‌هاى ناپيداى ديگر مانند مغز و كليه و شش و قلب و... چه ارزشى دارند. جالب‌تر آن كه گاهى اوقات از وجود آنها غافل هستيم و تنها زمانى كه وجود يكى از آنها به خطر مى‌افتد و از سلامت و كمال آنها محروم مى‌شويم، از وجود چنين نعمت بزرگى آگاه مى‌شويم؛ مثلا انسان وقتى به چشم‌درد و يا به كورى مبتلا مى‌شود، آن وقت مى‌فهمد كه نعمتى به نام چشم هم وجود داشته و چقدر ارزش دارد و ما بى‌خبرانيم! در آن هنگام، حاضر هستيم تمام ثروت خود را بدهيم تا سلامت به چشم‌هاى ما بازگردد و بينايى خود را بازيابيم. در اين حالت است كه معلوم مى‌شود اين دو بادامِ چشم كه در صورت ما چه ارزشى دارد! همين طور ساير نعمت‌ها، مانند زبان و گوش و ديگر اندام‌ها. وقتى شناخت ما و ارزش‌گذارى ما از نعمتهاى ظاهرى و مادى اين‌گونه باشد نسبت به نِعَم معنوى چه بگوييم، در حالى كه يقيناً نعمت‌هاى معنوى ارزش بيشترى دارند و اگر خداى ناكرده از آنها محروم شويم به درد بى‌درمانى مبتلا شده‌ايم؛ چرا كه درمانِ نِعَم ظاهرى ممكن است، امّا درمان نعمت‌هاى معنوى سخت و گاه ناممكن است. يكى از ابتدايى‌ترين اين نعمت‌ها نعمت حافظه است كه اگر انسان يك روز حافظه‌اش را از دست بدهد، آن گاه به وجود و ارزش بى‌حساب آن پى مى‌برد؛ چون همه چيز را فراموش مى‌كند و پدر، مادر، فرزند، همسر، و... را نمى‌شناسد و زندگى او فلج خواهد شد و حتى جرأت خارج شدن از منزل و يا دور شدن از وسايل ضرورى را ندارد؛ چون در اين صورت هرگز چيزى به خاطرش نمى‌آيد و حتى نمى‌داند كجا هست و چه كار مى‌كند و چه كار بايد بكند؟ پس اگر چنين حالتى رخ بدهد، آن گاه مى‌فهميم كه نعمتى به نام حافظه وجود دارد و چه قدر ارزشمند است. يا اگر روزى خدا ذرّه‌اى از عقل را از انسان بگيرد و اندكى حالت جنون به او دست بدهد، در اين حالت مرگ برايش از ادامه حيات آسان‌تر و شيرين‌تر مى‌شود؛ چرا كه مى‌بيند مردم او را از حيوان پست‌تر مى‌دانند.

‌