پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ١٨٦ - 3 پرهيز از ادّله گمراه كننده
جنجال باشد. پس به نيّت خود خيلى توجه داشته باشيد كه آيا واقعاً مىخواهيد چيزى را بفهميد و يا مىخواهيد جاروجنجال به پا نماييد و خودنمايى كنيد. اگر اين شرط را در خود احراز كرديد كه به نحو تمام و كمال، واجد هستيد و فقط در صدد فهم حقيقت مىباشيد و غرض و مرضى در انديشه و در كار نداريد، آنگاه در پى شرايط بعدى به دنبال تحصيل علم برآييد و الاّ در اوّلين قدم فروماندهاند هرگز پا در اين عرصه نگذاريد كه تحصيل معرفت با اغراض ناصواب، تحصيل دانش نيست و تحميل معرفت است.
٢. استعانت و توكّل به خداوند
دوّمين شرط تحصيل علم، استعانت و توكّل به خداوند در آغاز و ادامه تحصيل است: وَابْدَأ قَبْلَ نَظَرِكَ فِى ذلِكَ بِالاِْسْتَعانِةِ بِاِلَهِكَ عَلَيْهِ وَالرَّغْبَةِ اِلَيْهِ فِى تَوْفيقِكَ ... از آنجا كه به دست آوردن علم تفصيلى و تحقيقى در تمام اعتقادات و احكام عملى، بسيار خطرناك است، بايد از خدا كمك بخواهيد و نيّت خود را خالص كنيد تا معارف حق را درست تشخيص داده، احكام را آنگونه كه هست، درك نماييد و به آنها عمل كنيد. بنابراين شرط دوّم تكيه نمودن به عنايت الهى است كه بىعنايت او كسى به هدف نرسيده است. البته هرچه هدف، مقدّستر باشد، تكيه به مقام قدس ربوبى ضرورت بيشتر و تأثير عميقترى دارد. توجه داريم كه نه تنها در ابتداى تحصيل، بلكه بايد در طول مسير و مدّت تحصيل نيز از خداوند سبحان، استعانت بجوييم و به عنايت او توكل نماييم؛ يعنى در لحظه لحظه تحصيل و در يك يك مطالب مورد بحث و تحقيق، از يارى جستن و توكّل نمودن به حضرت حق نبايد غفلت نمود.
٣. پرهيز از ادّله گمراه كننده
شرط سوّم تحصيل علم، پرهيز از شبههها و دورى نمودن از روشها، ادّله و مسيرهاى شبههانگيز است كه حضرت مىفرمايند: وَتَرْكِ كُلِّ شائِبَة اَدْخَلَتْ عَلَيْكَ شُبْهَةً اَوْ اَسَلَمَتْكَ اِلَى ضَلاَلة؛ در راه تحصيل دانش و علم از ادلّه و شواهدى كه شما را در شبهه و اشتباه عرق مىسازد، پرهيز كنيد و راه صحيح را انتخاب نماييد تا شما را به مقصد برساند. هرگز به سراغ راههاى انحرافى ـ كه شما را به اشتباه و گمراهى مىاندازد و تسليم ضلالت و گمراهى مىنمايد ـ