آنچه تاكنون از اين وصيّت بيان نموديم به جهات مثبت امور و معارف نظر داشت كه مربى براى متربى انجام مى‌دهد و يا آنچه را كه تعليم آن لازم است براى او بيان مى‌كند. امّا همين مقدار كافى است؟ آيا بيان اصول دين و ادّله آن براى او، كفايت مى‌كند؟ مثلا آيا صرف بيان توحيد و نبوت و معاد و صفات الهى و امامت و... و ادّله هر يك كافى است؟ آيا جهت تعليم احكام دين بايد به بيان و حلال و حرام اكتفا نمود و يا بيش از اين لازم است؟

اين مهم نيز در بيان آن مرد خدا تدبير شده است. حضرتش(عليه السلام) در اين راستا مى‌فرمايند: ثُمَّ أَشْفَقْتُ أَنْ يَلْتَبِسَ مَا اخْتَلَفَ النَّاسُ فيهِ مِنْ أَهْوائِهِمْ وَ آرائِهِمْ مِثْلَ الَّذِي الْتَبَسَ عَلَيْهِمْ وَ كانَ إِحْكامُ ذلِكَ لَكَ عَلى ما كَرِهْتُ مِنْ تَنْبيهِكَ لَهُ أَحَبَّ اِلىَّ مِنْ‌اِسْلامِكَ اِلى أَمْر لا امَنُ عَلَيْكَ فيهِ الْهَلَكَةَ؛ يعنى علاوه بر تعليم مطالب مهم و ضرورى بايد به بيان لغزشگاه‌ها نيز پرداخت و آنها را گوشزد نمود تا از بروز انحراف جلوگيرى شودو مطالبى كه مورد اختلاف است و موجب بروز شبهه و ترديد مى‌شود، بيان مى‌گردد تا مردم گمراه نشوند. البته حضرت مى‌فرمايد: دوست ندارم و مايل نيستم چنين مطالبى را مطرح كنم، و صلاح نمى‌بينم به مباحث شبهه آلود و ترديدهاى فكرى ناشى از افكار متناقض و اذهان غبار گرفته روى آورم و در كنار معارف اثباتى فكر تو را به بيان شبهات و مباحث متناقض مشوّش سازم، ولى چون نگرانم كه در اعوجاج كج‌انديشان و القاى بدخواهان، گرفتارآيى و به دام كسانى كه جز گمراهى تو را نمى‌خواهند، نيفتى، بعد از بيان معارف و احكام الهى به تبيين شبهات و پاسخ آنها روى آوردم تا با دست پر و فكرى مسلح با اهل شبهه مواجه شوى. از اين‌رو بعد از تعليم معارف، شما را بدون پشتوانه رها نمى‌سازم تا در دام شبهه‌ها و القاهاى باطل فرو غلطيد، بلكه شما را به پاسخ آن شبهه‌ها مسلح مى‌سازم كه از هلاكت نجات يابيد و به وادى ايمن ساكن شويد. بنابراين در هدايت نمودن، تنها بيان معارف و احكام كفايت نمى‌كند، بلكه بايد به بيان شبهات و لغزشگاه‌ها نيز بپردازيم. صرف بيان معارف، براى هدايت و مصونيّت از القاهاى شياطين، كافى نيست تا به محض آگاهى از حق، خاطرتان آسوده باشد، بلكه بايد قدرت دفاع از معارف و احكام را در برابر شبهه‌ها و القاهاى باطل داشته باشيد تا در ورطه هلاكت فرو نرويد.

با اين سخن به وضوح دريافت مى‌شود كه تعليم و تربيت، هم جنبه اثباتى داشته و هم جنبه نفى دارد؛ بايد به همراه بيان معارف حق، لغزشگاه‌ها را نيز يادآورى نمود. انسان، نه تنها

‌