انسانى عالى‌ترين مدارج كمال را طى نمودند و سرفراز به بارگاه حق شتافتند و در مقام قرب الهى سكنا گزيدند. از اين‌رو بايد انسان آثار و اعمال گذشتگان را بررسى و مطالعه كند و ببيند چه چيزهايى موجب مى‌گردد كه يك قوم و مردمى، با عزّت زندگى كنند؟ و چه امورى باعث مى‌شود كه مردمى به ذلّت و خوارى بيفتند؟ آن‌گاه آن‌چه را موجب سعادت مى‌شود، كسب و از آن‌چه موجب بدبختى مى‌گردد، اجتناب نمايد و در يك كلام از گذشته گذشتگان عبرت آموزد، همان‌گونه كه قرآن كريم بارها ما را به اين نكته مهم سفارش مى‌فرمايد: قُلْ سِيروُا فِى‌الاَْرْضِ فَانْظُروُا كَيْفَ كَانَ عاقِبَةُ الذَّينَ مِنْ قَبْل[١]. و اينك در اين فراز از پندنامه الهى، آن امام متقين(عليه السلام)اين مهم را بررسى مى‌نمايد كه به شرح آن مى‌پردازيم.

فراز و نشيب زندگى

معمولا چنين نيست كه انسان تمام عمر خود و سرتاسر دوران زندگى خويش را با مرض و بدبختى سپرى سازد و تمام مدت عمر در بدبختى و ناكامى به سر برد، بلكه هر كسى هم خوشى و هم‌ناخوشى داشته و خواهد داشت. تحولاتى كه به وقوع مى‌پيوندد مهمّ نيست، بلكه مهم آن است كه آدمى ببيند و بينديشد كه اين روزگار چقدر تحول و پستى و بلندى دارد و چگونه اين تحولات و فراز و نشيب‌ها رقم مى‌خورند و سرنوشت آدمى را نيز متحول مى‌سازند. به يقين اگر انسان خوب بينديشد از مجموع اين تحولات و دگرگونى‌ها دو نكته را به دست مى‌آورد و براى هميشه در نظر خواهد داشت:

١. خوشى‌ها و كاميابى‌ها و موفقيت‌هاى دنيوى، موقّت است. و نبايد به آنها مغرور شد. ٢. ناخوشى‌ها و ناكامى‌ها و شكست‌هاى دنيوى نيز موقت است و روزى تمام خواهد شد لذا نبايد مأيوس گرديد.

بنابراين به خوشى‌هاى زودگذر و موفقيت‌هاى موقت و كاميابى‌هاى گذراى اين دنيا نبايد مغرور شد؛ چون افراد بسيارى پيش از ما زندگى مى‌كردند و از نعمت‌هاى بيشترى نيز برخوردار بودند و كاميابى‌هاى بيشترى داشتند، امّا اين نعمت‌ها و كاميابى‌ها براى آنها باقى نماند، پس ما نيز نبايد به اين نعمت‌هايى كه در دست خود داريم دل ببنديم و مغرور شويم كه

[١] روم/ ٤٢. ‌