پند جاويد - مصباح یزدی، محمد تقی - الصفحة ٢٣٦ - سعى بيهوده
سعى بيهوده
در بعضى از نسخههاى اين وصيّت الهى، دو جمله ديگر اضافه شده است كه حضرت على(عليه السلام)مىفرمايند: وَاسْعَىْ (فَاسْعَ) (وَاسْعَ)[١] فِى كَدْحِكَ وَ لا تَكُنْ خازِناً لِغَيْرِكَ؛ سخت كوشش و تلاش نما و خزانهدار ديگرى نباش و چون راه خويش را يافتى تا مىتوانى در برابر خداوند سبحان فروتنى كن. در مورد اين جمله، بعضى اينگونه اظهار عقيده مىكنند كه اين جمله براى نجات انسان از تنبلى و تن آسايى ايراد شده است تا وى را از تنبلى نجات بخشد و او را بر حذر مىدارد كه در زندگى شخصى وارفته باشد و سستى و تنبلى را پيشه خود سازد. در ضمن مواعظ حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) به ابوذر خوانديم[٢] كه تنبلى و سستى، انسان را از سعادت باز مىدارد. كسى كه در مورد دنياى خود تنبل باشد، نسبت به امور آخرتش، بيشتر دچار تنبلى و سستى خواهد شد. بنابراين بايد فعال و جدى و جستجوگر و پرتلاش بود. آدم وارفته و شل و سست، هم دنياى خود را از دست مىدهد و هم آخرت خود را ويران مىسازد؛ چرا كه دنيا محل حركت و تلاش براى به دست آوردن نعمتها و امتيازهاى اخروى مىباشد. به تعبير بهتر، اين دنيا سير و سفر است، همانگونه كه در سفر وقتى ماشين شما تندتر مىرود و از ديگر ماشينها سبقت مىگيرد، خوشحال مىشويد، سفر آخرت هم همينطور است و نبايد آن را به بازى گذراند؟! اين عالم جاى تلاش است و با تنبلى سازگار نيست و با آن كارى از پيش نمىرود. اين يك معنا براى اين كلام حضرت(عليه السلام)است كه مىفرمايد: وَاسْعَىْ فِى كَدْحِكَ وَ ...؛ ولى يك معناى لطيفتر از اين هم شايد بتوان ارائه نمود كه بعضى از شارحان و مفسران ذكر كردهاند. در قرآن كريم حضرت حق (جلّ جلاله) مىفرمايد: يا اَيُّهَا الاِْنْسانُ اِنَّكَ كادِحٌ اِلىَ رَبِّكَ كَدْحاً فُمُلاقِيه؛[٣] اى انسان! تو با تلاش و رنج به سوى پروردگارت مىروى و او را ملاقات خواهى كرد. در اين آيه مبارك، مطلب بسيار بلندى بيان شده است كه موقعيت انسان را در حركت به سوى آخرت و تأثير زندگى دنيوى را بر زندگى اخروى بيان مىكند. مىفرمايد: حقيقت زندگى انسان، تلاش و حركت به سوى خداست. كادِحٌ اِلىَ رَبِّك،به كسى گفته مىشود
[١] اختلاف نسخه. [٢] شرح و تفسير اين مواعظ در كتاب وزين «ره توشه» از زبان استاد آيةاللّه مصباح بيان شده است. [٣] انشقاق/ ٦.