علل گرایش به مادیگری - مطهری، مرتضی - الصفحة ٩٦
فلسفه این مطلب را روشن کردیم و مورد استفاده دیگران قرار دادیم . و به هر حال آنچه در این میان ، بنابر همه مکاتب ، مسلم شد این است که ریشه نیازمندی اشیاء به علت ، صرف " شیء " بودن یا " موجود " بودن نیست و اشیاء فقط به دلیل اینکه موجودند ، نیازمند به علت نمی باشند . موجودیت بیش از آنکه دلیل نیاز باشد ، دلیل بی نیازی است . از مجموع آنچه که تاکنون گفتیم دو مطلب معلوم شد : الف . اینکه احیانا میگوییم " هر چیزی و یا هر موجودی علت میخواهد " تعبیر ناصحیحی است ، بلکه یک غلط فاحش است . تعبیر صحیح این است که هر ناقصی نیازمند به علت است ، و چنانکه دانستیم مکاتب مختلفی که در این باره بحث کردهاند ، در ارائه نقصی که ملاک نیازمندی به علت میشود اختلاف نظر دارند ، ولی قدر مسلم این است که هر ناقصی نیازمند به علت است ، نه هر چیز اعم از آنکه ناقص باشد یا کامل . ب . تصور ما درباره علت نخستین روشن شد . معلوم شد علت نخستین که همان ذات قدیم کامل واجب الوجود نامتناهی است ، از آن جهت علت نخستین است که هستی عین ذات اوست ، و هستی کامل است نه ناقص ، و نا محدود است نه محدود ، تا منشأ نیاز به علت پیدا شود . معنی علت نخستین این نیست که او خودش علت خود و پایه گذار خود و سامان دهنده خویش است ، و هم معنی علت نخستین این نیست که با سایر موجودات دیگر از نظر نیاز به علت فرقی ندارد و او به حکم یک استثناء از قانون علیت خارج شده است . اینجا ممکن است در ذهن افرادی که تمرینی در این مسائل