اندیشمندان واقعی به دست نیاورد . افرادی بوده‌اند که مادی فکر می‌کرده‌اند ، ولی هیچ گاه شخصیت برجسته صاحبنظر علمی را نمی یابیم که واقعا پیرو مکتب مادی باشد . آنچه احیانا به ابن مقفع و محمد بن زکریای رازی و یا خیام نسبت داده می‌شود ، اساس درستی ندارد و غالبا دشمنان اینها روی‌ اغراض شخصی این نسبتها را داده‌اند [١] .
با اینکه در همه دوره‌ها زنادقه و دهریینی بوده‌اند که با شعر و نثر و خطابه عقاید خویش را تبلیغ می‌کرده‌اند ، ما از نظر تاریخ اندیشه به‌ اندیشه‌ای قابل طرح از مادیین بر نمی‌خوریم . اندیشه‌هایی که به سود فلسفه‌ مادی و به عنوان اشکال و ایرادی بر فلسفه الهی طرح شده - که قابل بررسی‌ بوده است - از طرف خود الهیون طرح شده است . از این رو مادیین در جهان‌ اسلام " تاریخ " و سرگذشت دارند ، اما اندیشه‌های مادی " تاریخ " و سرگذشتی ندارد .
در نیم قرن اخیر ، فلسفه مادی در ایران و سایر کشورهای اسلامی در اثر ترجمه کتب فلاسفه مادی غرب جانی تازه گرفت و پیروانی به دست آورد ، ولی در همان حمله اول بی پایگی‌اش ظاهر شد و از پای درآمد ، معلوم شد که‌ اندیشه‌های مادی با همه زرق و برقهای ظاهری ، محتوایی ندارد . کاملا مشهود است که ماتریالیستهای ایران در برابر الهیون پاسخی ندارند و جز تکرار همان سخنان همیشگی کاری از آنها ساخته نیست . آنان ترجیح می‌دهند که خود را درگیر این مسائل نکنند و همان روش " سراسر تبلیغی " را که با آن‌ آشنا هستیم ادامه دهند .
ماتریالیستهای ایران اخیرا به تشبثات مضحکی دست زده‌اند . این تشبثات‌ بیش از پیش فقر و ضعف این فلسفه را می‌رساند . یکی از این

[١] رجوع شود به کتاب خدمات متقابل اسلام و ایران بخش سوم ، فصل‌ فلسفه و حکمت .