طبيعيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٥٢ - پيدا كردن صورت اين چهار عناصر و فرق ميان وى و ميان كيفيت عرضى

كنند [١] آسان بكنند؛ و سبب آنست كه اين چهار عناصر [٢] بصورت مختلف‌اند، و گوهر- و [٣] مادّت ايشان يكيست؛ و هيچ صورت بوى اولاتر از ديگر نيست؛ گاه اين صورت پذيرد، و گاه آن صورت؛ چنان كه سبب كنان افتد [٤]

پيدا كردن صورت اين چهار عناصر و فرق ميان وى و [٥] ميان كيفيت عرضى‌

مردمان پندارند كه صورت اين چهار عناصر- اين كيفيتهاء [٦] محسوس است، با گرانى و سبكى‌ [٧]، و اين نه چنين است‌ [٨]- كه صورت كما بيشى نپذيرد [٩]، و اين حالها كما بيشى پذيرند [١٠].

و اگر صورت آب- اين سردى محسوس بودى، چون گرم شدى تباه شدى.

يا اگر صورت هوا- سبكى بودى- و ميل جنبش سوى برسو [١١]، چون اندر جاى خويشتن بودى تباه شدى؛- كه هيچ جسم را اندر جايگاه خويش‌

[١] بكنند- آ- ه- د.

[٢] عنصر- آ- ه- ط- د- ن.

[٣] بى: و- ق- ظ.

[٤] اوفتد- آ،- آن صورت پذيرد چنانكه الخ- ل.

[٥] بى: و- آ،- فرق وى و- ق.

[٦] كيفيتهاى- ق.

[٧] يا گرانى و سبكى- د- ط،- يا گرانى و سبك- ن.

[٨] نه چنانست- آ- ه.

[٩] پذيرد- ط- ن.

[١٠] پذيرد- ق- آ- ه- ل،- نپذيرند- ط.

[١١] بر سوى- م- ك- آ- ن.