طبيعيات دانشنامه علائى - ابن سينا - الصفحة ٥٣ - پيدا كردن صورت اين چهار عناصر و فرق ميان وى و ميان كيفيت عرضى

ميل نبود [١]، و نه گرانى- و نه سبكى؛- كه از آنجا جنبش‌ [٢] نخواهد بهيچ سوى ديگر، بلكه صورت عنصر يكى طبيعت است‌ [٣] كه ورا بفعل‌ [٤] دانند و بحسّ نبينند [٥].

و آن طبيعت را فعلها است اندرين عنصر: كه:

هر گاه كه اندر جاى خويش بود ساكن داردش‌ [٦].

و اگر از آنجا بيرون شود متحركّ كندش‌ [٧]- بسوى جايگاه خويش‌ [٨]، و ميل گرانى- و سبكى پديد آرد.

و اندر هر جسمى كيفيّتى‌ [٩] خاصّ واجب كند، و كميّتى خاص پديد كند؛ آن طبيعت كه آب را بود اندر وى سردى پديد آرد [١٠]. و اگر چيزى بستم سردى آب را

[١] نبودى- م- ك.

[٢] از ان حاجتش- ط.

[٣] بى: است- ن،- عنصرى يك طبيعت است- م- ك،- عنصر يكى طبيعى است- د.

[٤] او را بعقل- د- ط- ظ،- او را بعضى- ن.

[٥] نه بيند- د- ط.

[٦] دارش- ق.

[٧] كنندش- ط- د- ن.

[٨] خويشتن- ط- د- ن.

[٩] كيفيت- د.

[١٠] بى: «و كميتى» تا «سردى بديذ آرد»- ه.