آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦ - شرح خطبه کتاب

حاشيه : فان قلت :

حديث الابتداء مروىّ فى كلّ من التّسمية و التّحميد فكيف التّوفيق .

قلت :

الابتداء فى حديث التّسميه محمول على الحقيقى و فى حديث التحميد على الاضافى او على العرفى او في كليهما على العرفى .

ترجمه : اگر بگوئى : حديث آغاز نمودن در هريك از گفتن بسم اللّه و الحمد للّه روايت شده پس چطور بين ايندو جمع بايد نمود .

گويم : ابتداء در حديث بسم اللّه گفتن حمل شده بر ابتداء و آغاز حقيقى ولى در حديث الحمد للّه گفتن يا بر اضافى و يا بر عرفى يا بر هردو بايد حمل شود .

شرح : قوله : محمول على الحقيقى :

ابتداء حقيقى آنست كه قبل از شئ چيزى غير از خودش قرار نگرفته باشد همچون وجود اقدس باريتعالى .

قوله : و فى حديث التّحميد على الاضافى :

ابتداء اضافى آنست كه شئ را وقتى نسبت بما بعدش مى‌سنجند ابتداء قرارش ميدهند و نسبت بما قبلش در مرتبه ثانى چه آنكه اضافه بمعناى نسبت و اعتبار است مانند حضرت نوح على نبيّنا و آله عليه و عليهم السلام كه نسبت بانبياء بعدش اوّل ولى باعتبار اينكه آدم قبل از او است ثانى ميباشد .

قوله : او على العرفى :

ابتداء عرفى آنستكه اهل عرف عام چون نظرشان مسامحى و بر تدقيق نيست چه بسا نفر دوّم و احيانا سوّم را نيز موصوف بابتداء دانند .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص