آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩٦ - مفرد - مركب

لفظ موضوع بر دو قسم است : مفرد، مركّب .

مركّب : اگر بجزء لفظ دلالت بر جزء معنايش اراده شود آنرا مركب خوانند .

مفرد : آنستكه چنين نباشد يعنى از جزء لفظ جزئى از معنايش مقصود نباشد .

در نتيجه مركب با قيد چهار امر اجتماعى محقّق ميشود بشرح زير :

اوّل : آنكه لفظش داراى جزء باشد .

دوّم : آنكه معنايش نيز جزء داشته باشد .

سوّم : جزئى از لفظ بر جزئى از معنايش دلالت كند .

چهارم : اين دلالت مقصود و مراد باشد .

بنابراين بواسطه انتفاء هريك از قيود مذكور قسمى از مفرد تحقّق پيدا مى‌كند از اينرو بايد گفت مركّب داراى يك قسم بوده و مفرد واجد چهار قسم ميباشد باين شرح :

اوّل : آنكه اساسا لفظش بدون جزء باشد نظير همزه استفهام « أ » .

دوّم : لفظى جزء داشته ولى معنا فاقد جزء باشد مانند لفظ « اللّه » .

سوّم : آنكه لفظ و معنا هردو جزء داشته ولى جزئى از لفظ بر جزء معنا دلالت نكند نظير لفظ زيد يا لفظ عبد اللّه در حاليكه براى شخصى علم شده باشد .

چهارم : آنكه لفظ و معنا جزء داشته و جزئى از لفظ بر جزء معنا نيز دلالت كند ولى اين دلالت مقصود نباشد مانند لفظ حيوان ناطق كه براى شخصى علم شده باشد .

شرح : قوله : ان اريد الدلالة بجزء منه على جزء معناه :

ضميرهاى در « منه » و « معناه » هردو به لفظ موضوع راجعند .

قوله : فالمركب قسم واحد :

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص