آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٩ - جواب از اشكال چهارم

حرام است » حرام از عوارض عامّ و غريب مسكر مى‌باشد يا در قول نحاة كه گفته‌اند : « هر فاعلى مرفوع است » مرفوع از عوارض عام و غريب فاعل محسوب ميشود و يا در كلام علماء طبيعى كه مى‌گويند : « هر فلكى حركت دورى دارد » حركت از عوارض عام و غريب فلك بحساب مى‌آيد .

حاشيه : نعم يعتبر ان لا يكون اعمّ من موضوع العلم و صرّح بذلك المحقّق الطّوسى ايضا فى نقد التّنزيل و اقول فى لزوم هذا الاعتبار ايضا نظر لصحّة ارجاع المحمولات العامّة الى العرض الذّاتى بالقيود المخصّصه كما يرجع المحمولات الخاصّة اليه بالمفهوم المردّد .

و الاستاد صرّح باعتبار الثانى فعدم اعتبار الاوّل تحكم .

و هيهنا زيادة كلام لا يسعها المقام .

ترجمه : مرحوم محشّى سپس ميفرمايد :

آثار الباقية في شرح الحاشية؛ص٤٣٩

ى در محمولات مسائل شرط است كه از موضوع علم اعمّ نباشند چنانچه مرحوم خواجه طوسى در كتاب « نقد التّنزيل » بآن تصريح فرموده :

ولى از نظر ما اعتبار اين قيد ( اعم نبودن محمول مسئله از موضوع علم ) نيز صحيح نيست زيرا محمولات اعم از موضوع علم را بواسطه قيودى كه آنها را تخصيص مى‌دهند ميتوان به عرض ذاتى برگرداند چنانچه در علم نحو مى‌گويند :

فاعل لفظى است كه بر موجد فعل دلالت كند كه در اينمثال اگر چه « لفظ » از كلمه كه موضوع علم نحو است اعم مى‌باشد ولى بكمك قيد « دال بر موجد فعل » از عوارض ذاتى آن ميگردد .

چنانچه بواسطه مفهوم مردّد محمولات خاصّ را به عرض ذاتى رجوع مى‌دهند مثلا مى‌گويند حيوان يا ناطق است و يا غير ناطق .

كه در اينمثال اگر چه « ناطق » اخصّ از حيوان است ولى بعد از ترديد بين آن و غير ناطق از اعراض ذاتيه بحساب مى‌آيد .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص