آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٤١ - مبادى و مقدمات و فرق بين آنها

ترجمه :

مبادى و مقدمات و فرق بين آنها

مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف يعنى « و قد يقال المبادى » ميفرمايد :

اين عبارت مصنّف اشاره به اصطلاح ديگرى است در اطلاق « مبادى » غير از آنچه قبلا گذشت . اين اصطلاح را ابن حاجب در كتاب مختصر الاصولش آورده و گفته است :

بر مطالبى كه قبل از شروع در مقاصد علم طرح ميشوند اعم از اينكه در علم مربوطه داخل بوده و يا از آن خارج باشند گاهى « مبادى » اطلاق ميگردد .

منتهى اگر مبادى داخل در علم باشند اطلاق مبادى بر طبق همان اصطلاح گذشته است مانند اطلاق مبادى بر تعريف موضوع و اعراض ذاتيه و آن و نيز تصديقاتيكه قياسات و براهين علم از آن تركيب و تأليف ميشوند .

ولى اگر مبادى خارج از علم بوده و صرفا موجب خبرويّت و آگاهى بيشترى شده از آنها به نام مقدّمات نام ميبرند مانند اطّلاع داشتن بر حدّ و تعريف و دانستن غايت و بيان موضوع جهت استمداد و كمك شدن در دريافتن مطالب .

و لازم بتوضيح و تذكّر است كه فرق بين مقدّمات و مبادى با شرحيكه داده شد سزاوار دانستن بوده و نبايد حضرات محصّلين از آن غافل شده تا موجب اشتباهشان بگردد و حاصل فرق اين شد كه مقدّمات عبارتست از امور خارج از علم ولى مبادى مطالبى است كه داخل در علم مى‌باشد .

متن : و كان القدماء يذكرون ما يسمّونه «الرؤسالثمانية»:

الاوّل: الغرض لئلّا يكون طلبه فيه عبثا.

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص