آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٦٦ - ضابطه شرائط اشكال اربعه

بالفعل حمل شود چنانچه در صغراى شكل اوّل اينطور است و يا اصغر بنحو ايجاب بر حد وسط بالفعل حمل گردد چنانچه در صغراى شكل سوّم و صغراى ضرب اوّل و دوّم و چهارم و هفتم از شكل چهارم چنين مى‌باشد در نتيجه بايد گفت : در اينكلام مصنّف بطور استطراد و مناسبت اشاره به اين امر نموده كه صغرى در اين ضروب ياد شده بايد جهتش « بالفعل باشد » .

شارح گويد :

مقصود محشّى اينستكه مصنّف در اين ضابطه در مقام بيان شرائط ضروب بحسب جهت نبود و اينكه شرائط بعضى از ضروب را از حيث جهت متعرّض شد از باب استطراد و تناسب است .

حاشيه : قوله : او حمله على الاكبر :

اى مع حمل الاوسط على الاكبر ايجابا، فانّ السّلب، سلب الحمل و انّما الحمل هو الايجاب و ذلك كما فى كبرى الضّرب الاوّل و الثانى و الثّالث و الثامن من الشكل الرّابع .

فالضّربان الاوّلان قد اندرجا تحت كلاشقى التّرديد الثّانى فهو ايضا على سبيل منع الخلو كالاوّل و هيهنا تمّت الاشاره الى شرائط انتاج جميع ضروب الشكل الاوّل و الثالث و ستّة ضروب من الشكل الرّابع فاحفظ .

ترجمه : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف يعنى « او حمله على الاكبر » ميفرمايد :

مقصود اينست كه حد وسط در كبرى بر اكبر بطور ايجاب حمل شده باشد نه بنحو سلب چه آنكه سلب در واقع حمل نبوده بلكه سلب حمل است و از اينرو گفته‌اند حمل صرفا ايجاب حكم مى‌باشد و بهر تقدير اين امر در كبراى ضرب اوّل و دوّم و سوّم و هشتم از شكل چهارم وجود دارد .

پس ضرب اوّل و دوّم از اين شكل ( شكل چهارم ) در شق اوّل از

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص