آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٢٧ - شرط شكل دوم

ترجمه : مرحوم محشّى در ذيل كلام مصنّف يعنى « بالضرورة » ميفرمايد :

جار و مجرور متعلّق است به « لينتج » و منظور از اينكلام اينست كه با اينكلمه مصنّف اشاره نموده به اينكه نتائج اين شكل كه محصورات اربع است تمام بديهى و ضرورى است بخلاف نتائج سه شكل ديگر چه آنكه انتاج آنها نظرى و برهانى است چنانچه تفصيل آنها بزودى انشاء اللّه مى‌آيد .

متن : و فى الثانى اختلافهما فى الكيف و كلّية الكبرى مع دوام الصغرى او انعكاس السّالبة الكبرى و كون الممكنة مع الضروريةد او كبرى مشروطه.

ترجمه :

شرط شكل دوّم‌

مصنّف گويد :

در شكل دوّم شرط است كه صغرى و كبرى از نظر كيف ( سلب و ايجاب ) با هم مختلف بوده و كبرى كلّى باشد و علاوه بر اين يكى از دو امر ذيل نيز بايد مراعات گردد :

١- يا صغرى دائمه بوده و يا آنكه كبرى از قضايائى باشد كه سالبه آنها عكس دارد .

٢- يا هركدام از مقدّمتين كه ممكنه بود ديگرى ضروريه باشد يا آنكه كبرى صرفا مشروطه باشد اعم از مشروطه عامّه يا خاصّه .

حاشيه : قوله : و فى الثانى اختلافهما :

اى يشترط فى هذا الشّكل بحسب الكيف اختلاف المقدمتين فى السّلب و الايجاب و ذلك : لانّه لو تألّف هذا الشّكل من الموجبتين يحصل الاختلاف فى النتيجه و هو ان يكون الصّادق فى نتيجة القياس الايجاب تارة و السّلب تارة اخرى، فانّه لو قلنا « كلّ انسان حيوان و كلّ ناطق حيوان كان الحقّ الايجاب » .

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص