آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢ - كلام مصنف در حاشيه كشاف و دفع اعتراض مرحوم محشى

اشكال‌

در عبارت مصنّف كلمه « خير رفيق » مضاف و مضاف اليه ميباشد با توجه باين امر اگر احتمال دوّم صحيح باشد لازم مى‌آيد كه معمولى مضاف اليه يعنى « لنا » كه متعلّق به رفيق است بر مضاف يعنى « خير » مقدّم باشد و اين جايز نيست زيرا همانطوريكه رتبه مضاف اليه بعد از مضاف است رتبه معمولش نيز چنين بوده بلكه بطريق اولى بايد مؤخّر باشد و از اينرو است كه ارباب ادب گفته‌اند تقديم معمول مضاف اليه بر مضاف جايز نيست در نتيجه احتمال دوّم صحيح نميباشد .

جواب‌

مرحوم محشّى در جواب ميفرمايند :

اگر چه اين بيان صحيح و متين است ولى خود ادباء اين قاعده را در ظرف يا جار و مجرور استثناء نموده‌اند بنابراين چون « لنا » نيز ظرف است و بتصريح اهل فن در ظرف توسّع ميباشد لاجرم تقدّمش بدون محذور و بى‌اشكال است .

قوله : و الاوّل اقرب لفظا :

وجه اقرب بودن احتمال اوّل از حيث لفظ اينست كه اگر چه تقديم ظرف كه معمول مضاف اليه است بر مضاف جايز ميباشد ولى در عين حال در ظرف نيز اگر رعايت قاعده اوّلى بشود و معمول مضاف اليه بر مضاف مقدّم نگردد بهتر است و چون در احتمال اوّل رعايت اينجهت شده لاجرم از اين حيث بر احتمال دوّم ترجيح دارد .

قول : و الثانى معنى :

وجه اقرب بودن احتمال دوّم از حيث معنا اينست كه اگر « لنا » به جعل متعلق باشد چنانچه گفتيم لام بمعناى انتفاع بوده و غرض از خلقت زمين انتفاع بنده‌گان ميشود در حاليك برخى از مسلمين معتقدند كه افعال‌

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص