تفسير نمونه‌ ط-دار الكتب الاسلاميه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٦ - اينهم نشانههاى ديگر

و آن اينكه: قرآن مى‌خواهد هم اشاره به ميوه‌هايى كند كه به دون تغيير مورد استفاده قرار مى‌گيرد، و هم به انواع غذاهاى مختلفى كه با انجام عملى روى اين ميوه‌ها به دست مى‌آيد (در تفسير اول" ما" در جمله ما عملته ايديهم نافيه است و در صورت دوم موصوله).

در هر صورت، هدف آن است كه حس حق‌شناسى و شكرگزارى انسانها را تحريك كند تا از طريق شكرگزارى قدم در مرحله معرفت پروردگار بگذارند، كه شكر منعم نخستين گام معرفت كردگار است.

*** آخرين آيه مورد بحث سخن از تسبيح و تنزيه پروردگار مى‌گويد، خط بطلان بر شرك مشركان كه در آيات گذشته از آن سخن بود مى‌كشد، و راه توحيد و يكتا پرستى را به همگان نشان مى‌دهد، مى‌فرمايد:" منزه است كسى كه تمام زوجها را آفريد، از آنچه زمين مى‌روياند، و از خود آنان، و از آنچه نمى‌دانند"! (سُبْحانَ الَّذِي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ‌) [١] آرى خداوندى كه اينهمه" زوجها" را در پهنه جهان هستى آفريده علم و قدرتش بى‌انتهاست، عيب و نقصى در وجودش راه ندارد، لذا شريك و شبيه و نظير براى او نيست، و اگر گروهى سنگ و چوبهاى بى‌جان و مخلوقات ديگرى را

---

[١]" سبحان" به گفته جمعى از مفسران و علماء ادب" علم" براى" تسبيح" است، زيرا علم (اسم خاص) گاهى براى اشخاص مى‌باشد و آن را" علم شخص" مى‌نامند، و گاهى براى جنس و آن را" علم جنس" مى‌گويند، و گاهى براى معنا كه" علم معنى" گفته مى‌شود، بنا بر اين مفهومش تنزيه و پاك شمردن خداوند از هر چيزى است كه عيب و نقص باشد، تنزيهى مناسب مقام با عظمت پروردگار، و علم در هيچ جا اضافه نمى‌شود جز در" علم معنى" بعضى نيز گفته‌اند" سبحان" معنى مصدرى دارد، و مفعول مطلق براى فعل مقدرى است، و در هر صورت تنزيه الهى را با مؤكدترين وجه بيان مى‌دارد.