بسم الله الرحمن الرحیم بحث ما درباره مفهوم تکامل تاریخی یا تکامل اجتماعی انسان مربوط به‌ گذشته انسان بود که آیا آنچه بر انسان و جامعه انسان گذشته است تکامل و لااقل پیشرفت بوده است یا نه ، و یا شق سومی در کار است و آن اینکه در قسمتی از شئون زندگی اجتماعی انسان پیشرفتهای بسیار قابل توجهی صورت‌ گرفته است ولی در قسمتهائی و در جنبه‌هائی و در ابعادی از زندگی انسان یا باید بگوئیم پیشرفت و تکاملی صورت نگرفته است و یا لااقل باید بگوئیم‌ اگر احیانا پیشرفتی بوده است ، با آهنگی بسیار بسیار کند بوده که با آهنگ پیشرفت در ابعاد فنی و در ابعاد تشکیلاتی و ساختمانی جامعه انسانی‌ هیچگونه هماهنگی نداشته است . آن ابعادی که در آن ابعاد ، بشر نتوانسته‌ است آن اندازه جلو برود ، ابعاد انسانی زندگی اجتماعی است و اگر زندگی‌ اجتماعی انسانها را به یک اندام [ دارای روح ] تشبیه کنیم ، ابعاد فنی و تشکیلاتی زندگی که پیشرفت قابل توجهی کرده است به منزله اندام جامعه‌ است و ابعاد انسانی زندگی اجتماعی به منزله روح انسانیت است .