که آیا پیشروی کرده است یا نه ؟ ولی در اینکه به موازات آنها پیشروی‌ نکرده است شکی نیست . بحث در این است که اصلا پیشروی کرده است یا هیچ‌ پیشروی نکرده است .
٤ - رابطه انسان با خود انسان که نامش اخلاق است .

نقش انبیاء و دین در تکامل تاریخ

آیا انسان امروز از حیوانیت خودش بیشتر فاصله گرفته و واقعا ارزشهای‌ انسانی در او تحقق یافته است یا انسانهای دیروز ؟ به عبارت دیگر تکامل‌ انسان در ماهیت انسانی خودش چه صورتی دارد ؟ این قسمت است که نقش‌ انبیاء را در تکامل تاریخ روشن می‌کند . انبیاء در تکامل تاریخ چه نقشی‌ داشته‌اند و چه نقشی در آینده خواهند داشت ؟ دین در گذشته چه نقشی داشته‌ است و در آینده چه نقشی خواهد داشت ؟ از همین جا می‌توانیم نقش دین در گذشته را به دست آوریم . نقش دین در آینده را هم کشف کنیم ، و از روی‌ قرائن علمی و اجتماعی حدس بزنیم که آیا بشر در آینده برای تکامل خود نیاز به دین دارد یا ندارد ؟ چون هر چیزی بقا و عدم بقائش تابع نیاز است . قرآن این اصل را به ما گفته و علم هم تأیید کرده است . قرآن‌ می‌گوید : « فاما الزید فیذهب جفاء و اما ما ینفع الناس فیمکث فی الارض »[١].

[١] سوره رعد آیه ١٧ : " کف ، به کنار افتاده نابود می‌شود ولی چیزی‌ که به مردم سود می‌دهد در زمین می‌ماند " .