آیا جامعه‌ای که به حقیقت نزدیکتر می‌شود ؟ یا ایمان یافته است ؟ یا به‌ حکمت و عدالت بیشتر رسیده است ؟ و یا به محبت بیشتر رسیده است ؟ نه‌ ، بلکه جامعه‌ای ک ه بیشتر برخوردار است ، به صنعت بیشتر رسیده است و علمی که صنعت را برایش به وجود می‌آورد . و صنعت هم زندگی را برای‌ انسان مرتب کرده و او را در جهان برخوردارتر کرده است . برخورداری هم‌ از حدود برخورداریهای حیوانی و گیاهی بیشتر تلقی نمی‌شود و آن را به همین‌ اندازه می‌دانند که رشد و سلامت بدن انسان را که همان امر مشترک انسان و گیاه است ، تامین کند . تغذیه انسان درست باشد که امر مشترک ما و گیاه‌ است ، تامین کند . تولید مثل انسان درست باشد که مشترک ما و گیاه است‌ . تقاضای شهوانی بشر درست باشد که مشترک بین انسان و حیوان است . و به‌ برخورداری‌ای بالاتر از این قائل نیستند . پس کمال انسانی ماوراء کمال‌ نباتی و حیوانی وجود ندارد . علم هم برای انسان حکم شاخ را دارد برای‌ حیوان ، یعنی وسیله‌ای است برای تنازع با طبیعت یا تنازع با انسانهای‌ دیگر . اینها نظریات مختلف درباره کمال انسان بود . اکنون ببینیم از اسلام چه‌ درک می‌کنیم . ( این مساله قابل توجه است . زیرا این مباحث تاکنون طرح‌ نشده و به اصطلاح هنوز خام است ) .

نظریه عرفا از دیدگاه اسلام

آیا اسلام به حقیقت به آن معنای یاد شده دعوت کرده است یا نه ؟ ما نمی‌توانیم حرف عرفا را صد در صد بپذیریم ، ولی اینقدر هست که خدائی که‌ اسلام می‌گوید صرف یک موجودی از موجودات