تکامل اجتماعی انسان - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٩٧
تاریخ فقه آشنا بودند و اسلوبهای مختلف فقهی را میشناختند و یکی از مزایا و امتیازاتشان همین آشنائی با روشهای مختلف فقهی شیعه و سنی بود ، فقه را تقریبا به چهار دوره تقسیم میکردند به این ترتیب : ١ - دوره ما قبل شیخ طوسی . ٢ - از زمان شیخ طوسی تا قرن دهم که تقریبا مقارن با زمان شهید ثانی است . ٣ - از زمان شهید ثانی تا یک قرن اخیر . ٤ - یک قرن اخیر . بحث در این دورهها و بیان تغییراتی که در هر دوره نسبت به دوره قبل پیدا شده خود موضوع کتاب مستقلی است . در اینجا مقایسه مختصری بین روش معظم له و روشی که در یک قرن اخیر معمول شده به عمل میآوریم . فقها و اصولیین در مبحث اجتهاد و تقلید و یا در مبحث قضا و شهادات چندین علم را نام میبرند که مقدمه اجتهاد شمرده میشوند . میگویند شخص مجتهد باید این علوم را طی کرده باشد . این علوم عبارت است از نحو ، صرف ، لغت ، منطق ، کلام ، اصول ، تفسیر ، حدیث ، رجال ( یعنی معرفت به احوال رواه احادیث ) . متاخرین یعنی از یک قرن پیش به این طرف اینچنین معتقد شده و در کتب خود تصریح کردهاند که آن چیزی که عمده و مهم و اساس این علم اصول است ، و لهذا عملا چندان توجهی به سایر علوم نمیکنند و بلکه بعضی از آن علوم یعنی تفسیر و حدیث و معرفت رجال حتی به طور مختصر هم تدریس نمیشود ، زیرا به عقیده