که دلهاشان بیاد خدا آرام می‌گیرد و دل انسانهای دیگر بیاد چیزهای دیگر آرام می‌گیرد ولی آن چیزهای دیگر را نفی می‌کند و " « الا »" ی تنبیه‌ می‌آورد ، آگاهی و هشیاری می‌دهد و خبر مهمی را اعلام می‌کند . کلمه " « بذکر الله »" را نیز مقدمه داشته است . به تعبیر ادبا : " تقدیم ما هو حقه التاخیر یفید الحصر " یعنی چیزی که باید به حسب قاعده ، مؤخر ذ کر شود اگر مقدم شد ، به حسب قاعده افاده حصر می‌کند ، چون در دستور زبان‌ عربی تعلقات فعل و جار و مجرور باید بعد از فعل بیاید . بنابراین ، این‌

تنها به یاد خدا بودن و غیر خدا را فراموش کردن آرامش دلها است ، قلب مضطرب و کاوشگر بشر را و سعادت او را فقط خدا تامین می‌کند ، و هر چیز دیگر امر مقدمی است یعنی یک منزل از منازل بشر است نه‌ سرمنزل نهائی . لذا عبادت هم چنین است ، می‌فرماید : " « اقم الصلوه‌ الذکری »" [١] هدف ذکر است . و آیه : " « ان الصلوه تنهی عن‌ الفحشاء و المنکر »" [٢] خاصیت نماز را بیان می‌کند و برای هدفش‌ می‌گوید : " « و لذکر الله اکبر »" [٣] . اسلام انسان را برای عبادت‌ و تقرب به خدا و آشنائی و ذکر او می‌داند و البته در همین جا قدرت هم‌ برای انسان پیدا می‌شود . ولی علم و قدرت به همه اشیاء نیز مقدمه است نه‌ اصل . و همچنین است تزکیه نفس . همه اینها هدف ثانوی است ، هدف است‌ برای یکی و وسیله است برای دیگری .

[١] سوره طه آیه ١٤ ( برای یاد کردن من نماز بپا کن ) . [٢] و ٣ سوره عنکبوت آیه ٤٥ ( نماز از بدکاری و ناروائی باز می‌دارد و یاد کردن خدا مهمتر است ) .