تکامل اجتماعی انسان - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٥
ثقیل باشد که آخر ، عبادت چه فایدهای برای خدا دارد ؟ که نمیتواند برای
او فایدهای داشته باشد . و چه فایدهای برای بشر دارد که بشر خلق بشود که
خدا را عبادت کند . ولی بهر حال قرآن این مطلب را در کمال صراحت ذکر
کرده ، یعنی عبادت را به عنوان غایت خلقت ذکر نموده است .
قرآن در بعضی از آیات برعکس این نظر که آخرت را امری طفیلی میشمرد ،
میگوید : اگر قیامتی نباشد خلقت عبث است ، یعنی آنرا به منزله غایت
بیان کرده است . و این منطق در قرآن زیاد تکرار شده است :
" « افحسبتم انما خلقناکم عبثا و انکم الینا لا ترجعون »" [١] .
آیا گمان کردید که شما را به عبث خلق کردیم ؟ عبث چیزی را میگویند که
غایت حقیقی ندارد ، در مقابل حکمت ، یعنی حکمت در خلقت شما نیست ؟
غایت حکیمانهای نیست ؟ پس این خلقت عبث و بیهوده و پوچ است ؟ و
عطف بیانش آنکه : " « و انکم الینا لا ترجعون » " و اینکه شما بما
رجوع نمیکنید ؟ یعنی اگر بازگشت به خدا نباشد خلقت عبث است . قرآن در
آیات مکرر مسئله قیامت را با مسئله به حق بودن و باطل نبودن خلقت ،
لغو و بازی نبودن خلقت توام و در واقع استدلال کرده است . یک استدلال که
قرآن درباره قیامت دارد استدلال به اصطلاح لمی است یعنی به دلیل اینکه
این عالم خدائی دارد و این خدا کار عبث نمیکند و کار او به حق است و
باطل و بازیچه نیست و خلقت ، چنین خالق حکیمی دارد ، رجوع
[١] سوره مؤمنون آیه ١١٥ ( آیا پنداشتید که ما شما را عبث آفریدهایم و شما بسوی ما بازگشت نخواهید کرد ؟ )