تکامل اجتماعی انسان - مطهری، مرتضی - الصفحة ٧٠
معنا است که : هدف خالق از خلقت چیست ؟ یعنی خالق چه انگیزهای دارد و چه چیز عامل و باعث و محرک او است برای خلقت . به این معنا خالق نمیتواند هدفی داشته باشد . چون هدف به معنی انگیزه یعنی عامل و محرک فاعل ، و چیزی است که موجب شده است کننده ، کار را بکند و اگر نبود فاعل این کا را نمیکرد . ما به این معنا درباره خدا نمیتوانیم قائل به هدف و غرض فاعل شویم که فاعل با کار خودش میخواهد به غرضی برسد . هدفی که بر انگیزاننده فاعل است ، به این معنی است که چیزی که باعث شده فاعل ، فاعل باشد چیزی است که طبعا فاعل در کار خود میخواهد به آن برسد ، و این مستلزم نقص فاعل است . یعنی اینطور هدف داشتن تنها در فاعلهای بالقوه و در مخلوقات صادق است و در خالق صادق نیست . اینطور هدف داشتنها برمی گردد به استکمال یعنی فاعل با کار خود میخواهد به چیزی که ندارد برسد . ولی یک وقت منظور از هدف خلقت ، غایت و هدف فاعل نیست بلکه هدف فعل است . غایت فعل این است که هر کاری را که در نظر بگیریم ، بسوی هدف و کمالی است و برای آن کمال آفریده شده است ، این فعل آفریده شده است که به آن کمال برسد . نه فاعل این کار را کرده است که خود به کمال برسد بلکه برای اینکه فعل به کمال خود برسد . معنایش این است که خودکار ، رو به تکامل است . به این معنا اگر ما ناموس خلقت را چنین بدانیم که هر فعلی از آغاز وجودش به سوی کمالی در حرکت است ، در این صورت خلقت غایت دارد . و همینطور هم هست . یعنی اساسا هر چیز که موجود میشود کمال منتزعی دارد و خلق شده است برای اینکه به کمال منتزع خود