فاجعه‌ای برای تاریخ رخ ندهد ، فاجعه‌ای که باز گروهی از دانشمندان آن را پیش بینی کرده‌اند و بلکه محتمل می‌دانند و می‌گویند همین پیشرفت فنی و صنعتی بجائی رسیده که ممکن است بشر به دست بشر نابود بشود با همه‌ دستاوردهای گذشته‌اش از علم و فن و صنعت و کتاب و تمدن و آثار تمدن ، و شاید بعد از نو انسانهایی پیدا شوند که زندگی را از روز اول شروع کنند ، اگر چنین فاجعه‌ای رخ ندهد شکی نیست که بشر از نظر ابزار کار باز هم‌ جلوتر می‌رود و شاید به مراحلی برسد که برای بشر امروز هم قابل تصور نیست‌ . این تکامل معلول تکامل تجارب بشر و تکامل علم بشر است ( علوم تجربی ) چون بشر از نظر آگاهیهای تجربی و اطلاع بر طبیعت پیش رفته و توانسته‌ است طبیعت را در خدمت و در تسخیر خود بگیرد . به عبارت دیگر بشر در رابطه‌اش با طبیعت پیشروی کرده است و هر چه جلو رفته است طبیعت عینی‌ را بیشتر در تسخیر خود و در اختیار خود قرار داده است . یک جهت دیگر تکامل ( اگر باز بشود نام آن را تکامل گذاشت که مشکل‌ است ) اینست که ساختمان جامعه بشری از یک حالت ساده تدریجا بسوی‌ پیچیدگی و پیچیده‌تر بودن پیش آمده یعنی همانطور که در امور صنعتی و فنی‌ مثلا اولین هواپیمائی که ساختند بسیار ساده بوده و اکنون که این سفینه‌های‌ فضاپیما را ساخته‌اند دستگاههای بسیار دقیقی است ، و همانطور که در تکامل‌ طبیعی ، ساختمان بدن یک حیوان تک سلولی نسبت به ساختمان بدن یک انسان‌ که روابط پیچیده‌ای دارد ، بسیار ساده است ، در جامعه بشری هم چنین است‌ . بعضیها تکامل را اینگونه تعریف کرده‌اند : تکامل عبارت