شیخ تنها در یک رشته از رشته‌های علوم اسلامی کار نکرده و متخصص نشده‌ است بلکه در رشته‌های گوناگونی زحمت کشیده و متخصص شده و کتاب تصنیف‌ و تالیف کرده است و در همه آن رشته‌ها از طراز اول است . او هم فقیه است ، هم محدث ، هم متکلم ، هم مفسر ، هم رجالی و هم‌ ادیب . از اینرو تنها از یک زاویه نمی‌توان او را دید و شناخت بلکه از زوایای گوناگونی باید به او نظر افکند .

فقاهت و اجتهاد :

الهامی که من می‌خواهم از شیخ الطائفه بگیرم و بازگو کنم مربوط است به‌ یک جنبه از جنبه‌های شخصیت اسلامی او و آن ، جنبه فقاهت و اجتهاد آن مرد بزرگ است . شیخ طوسی یکی از مجتهدان و فقهاء طراز اول اسلام است و به‌ حق شیعه امامیه او را بزرگ خود ( شیخ الطائفه ) نامیده است . شیخ‌ الطائفه فقیه است ولی نه یک فقیه عادی ، بلکه فقیهی که تحولی شگرف در فقه بوجود آورد . فقه اسلامی چه در نحله شیعی و چه در نحله سنی مانند هر علم زنده دیگر دورانهای تحول و تکامل را طی کرده است و در برخی مراحل‌ مانند هر موجود زنده متحول و متکامل جهشهائی و دگرگونیهائی پیدا کرده و تغییرات کمی منتهی به تغییری کیفی شده است . یکی از این جهشها و دگرگونیها در فقه نحله شیعی امامی به دست این مرد بزرگوار صورت گرفته‌ است . از نظر من جهشها و تغییرات کیفی فقه شیعی از روزی که فقها وظیفه‌ اجتهاد را بر عهده گرفتند در سه مرحله صورت گرفته است : مرحله اول در اوائل قرن پنجم بدست شیخ طوسی ، مرحله دوم در قرن