اکنون می‌پرسیم این " مسؤولیت " چیست و چه معنائی دارد ؟ مسؤولیت‌ یک امر مادی نیست ، یک امر معنوی به معنای غیر مادی است . در مکتب‌ مادی باید جواب این سؤالات را بدهند . حداقل اینست که بگویند انسان‌ دارای وجدانی است که او را مورد سؤال قرار می‌دهد ، مانند نفس لوامه که‌ در منطق دین آمده است . در واقع انسان دارای دو شخصیت است یکی حیوانی‌ و دیگر انسانی و ملکوتی که وقتی کار خلافی می‌کند ، این شخصیت ، شخصیت‌ اولی را مورد عتاب قرار می‌دهد . و آنان منکر این وجدانند . پس وقتی‌ چنین چیزی نیست ریشه مسؤولیت کجا است ؟ . صرف نظر از ریشه مسؤولیت که اگر هم نتوانند آنرا اثبات کنند بالاخره‌ به آن قائلند ، اینکه من در مقابل افراد بشر مسؤولم ، من در مقابل نسل‌ آینده مسؤولم و . . . چه معنائی دارد ؟ اینها که مکتبشان مکتب مادی است‌ و در عین حال می‌خواهند انسانیت و معنویتی برای انسان بسازند و او را ملتزم به آن معنویت بکنند ، منهای خدا چنین اندیشه‌ای دارند ، و حتی‌ سارتر در مکتب خودش می‌گوید : اگر پای خدا در کار باشد همه این معنویتها از میان می‌رود ، چون ریشه همه اینها آزادی انسان است و اگر خدا باشد آزادی معنا ندارد و در صورت نبودن آزادی ، انتخاب بی‌معنا است و در نتیجه مسؤولیت معنا نخواهد داشت ، بلکه به دلیل اینکه خدا نیست و انسان آزاد است ،