اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٦ - تولّى و تبرّى در روايات اسلامى

اين احاديث نشان مى‌دهد كه بايد در طريق تهذيب نفس و سير و سلوك الى اللّه، هر كس پيشوا و مقتدايى را برگزيند.

در اينجا به بخشى از اين احاديث كه از كتب مختلف گلچين شده است اشاره مى‌شود:

١- در خطبه قاصعه تعبير جالبى درباره پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و على عليه السلام ديده مى‌شود؛ مى‌فرمايد:

«وَ لَقَدْ قَرَنَ اللَّهُ بِهِ صلى الله عليه و آله مِنْ لَدُنْ انْ كانَ فَطيماً اعْظَمَ مَلَكٍ مِنْ مَلائِكَتِهِ يَسْلُكُ بِهِ طَريقَ الْمَكارِمِ، وَ مَحاسِنَ اخْلاقِ الْعالَمِ، لَيْلَهُ وَ نَهارَهُ وَ لَقَدْ كُنْتُ اتَّبِعُهُ اتِّباعَ الْفَصِيلِ اثَرَ امِّهِ يَرْفَعُ لى فى كِلِّ يَوْمٍ مِنْ اخْلاقِهِ عَلَماً وَ يَأْمُرُنى بِالْاقْتِداءِ بِهِ؛

از همان زمان كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از شير باز گرفته شد، خداوند بزرگترين فرشته از فرشتگان خويش را مأمور ساخت تا شب و روز او را به راههاى مكارم اخلاق و صفات خوب انسانى سوق دهد؛ و من (هنگامى كه به حدّ رشد رسيدم نيز) همچون سايه به دنبال آن حضرت حركت مى‌كردم، و او هر روز نكته تازه‌اى از اخلاق نيك خود را براى من آشكار مى‌ساخت؛ و به من فرمان مى‌داد تا به او اقتدا كنم.» [١]

اين حديث شريف كه بخشى از خطبه قاصعه را تشكيل مى‌دهد، اين حقيقت را روشن مى‌سازد كه حتّى پيغمبر گرامى اسلام در آغاز كارش مقتدا و پيشوايى داشته كه بزرگترين فرشتگان الهى بوده است.

على عليه السلام نيز پيامبر صلى الله عليه و آله را مقتدا و پيشواى خود قرار داده بود و سايه به سايه او حركت مى‌كرد؛ و اين مقتداى بزرگوار هر روز درس تازه‌اى به على عليه السلام مى‌آموخت و چهره نوينى از اخلاق انسانى را به او نشان مى‌داد.

آنجا كه پيامبر صلى الله عليه و آله و على عليه السلام در آغاز كارشان در برنامه سير الى اللَّه نياز به پيشوا و مقتدا داشته باشند، تكليف ديگران پيداست.

٢- در روايت معروف «بُنِىَ الاسْلامُ ...» كه با طرق متعدّد با تفاوت مختصرى از معصومين عليهم السلام نقل شده است اين موضوع بخوبى منعكس شده است؛ از جمله در حديثى كه يار وفادار امام باقر عليه السلام «زُرارَه» از آن حضرت نقل كرده، مى‌خوانيم:

[١]. نهج البلاغه، خطبه ١٩٢