اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٤ - ١- رابطه خود شناسى و تهذيب نفس

رسيدن به اوج قلّه فضائل است.

و اگر به مطالب گذشته اين جمله را بيفزاييم كه رذائل اخلاقى زندگى انسانى را به تباهى مى‌كشد و جامعه بشرى را در بحرانهاى سخت گرفتار مى‌سازد، و شهد زندگى را در كام انسانها مبدّل به شرنگ مى‌كند، به اهمّيّت خود شناسى و خودآگاهى براى زندگى انسانها بيشتر پى خواهيم برد.

در كتاب‌ «اعجاز روانكاوى» نوشته‌ «كارْل مِنيْنگِر» چنين آمده است: «خود آگاهى عبارت از اين است كه هم از قواى مثبت و مهر انگيز نهاد خود آگاهى داشته باشيم و هم از نيروهاى منفى كه موجب نابودى ما مى‌گردد و ما را به خاك سياه مى‌افكند؛ نديده گرفتن قواى منفى يا خوددارى از اشاره به وجود آنها در خودمان يا ديگران، پايه‌هاى زندگى را متزلزل مى‌كند.» [١]

در كتاب‌ «انسان موجود ناشناخته» جمله‌اى آمده است كه شاهد خوبى براى بحث ما است؛ مى‌گويد: «بدبختانه در تمدّن صنعتى شناخت انسان مورد توجّه قرار نگرفته است، و برنامه زندگى بر وفق ساختمان طبيعى و فطرى پايه‌گذارى نشده است؛ لذا با همه درخشندگى موجب رستگارى نشده است؛ پيشرفت علم به دنبال هيچ طرحى صورت نگرفت و (تقريباً) اتّفاقى بود ... اگر «گاليله» و «نيوتن» و «لاووازيه»، نيروى فكرى خود را صرف مطالعه روى جسم و روان آدمى كرده بودند، شايد نماى دنياى، امروز فرقهاى زيادى با آنچه امروز است مى‌داشت.» [٢]

و به خاطر اين امور است كه خداوند يكى از مجازاتهاى هوسبازان متمرّد را خود فراموشى قرار داده و به مسلمانان هشدار مى‌دهد كه:

«وَ لاتَكُونُوا كَالَّذينَ نَسُوا اللَّهَ فَانْساهُمْ انْفُسَهُمْ اولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ؛

همچون كسانى كه خدا را فراموش كردند و خداوند به سبب آن، آنها را به خود فراموشى گرفتار ساخت، نباشيد! و آنها فاسقان (حقيقى) و گنهكارانند.» [٣]

[١]. اعجاز روانكاوى، صفحه ٦

[٢]. انسان موجود ناشناخته، صفحه ٢٢

[٣]. سوره حشر، آيه ١٩