اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٧٤ - رابطه اخلاق و تربيت خانوادگى در احاديث اسلامى

صحيح و فضائل اخلاقى است.» [١]

١٠- اين بحث را با سخن ديگرى از على عليه السلام در نهج‌البلاغه پايان مى‌دهيم:

امام عليه السلام به هنگام شرح شخصيّت و بيان موقعيّت خود براى ناآگاهانى كه او را با ديگران مقايسه مى‌كردند مى‌فرمايد:

«وَ قَدْ عَلِمْتُمْ مَوْضِعى مِنْ رَسُولِ اللَّهِ بِالْقِرابَةِ الْقَريبَةِ وَ الْمَنْزِلَةِ الْخَصيصَةِ وَضَعَنى‌ فى‌ حِجْرِهِ وَ انَا وَليدٌ يَضُمُّنى الَى صَدْرِهِ ... يَرْفَعُ لى‌ كُلَّ يَوْمٍ عَلَماً مِنْ اخْلاقِهِ وَ يَأمُرُنى‌ بِالْاقتِداءِ؛

شما قرابت و نزديكى مرا با پيامبر صلى الله عليه و آله و منزلت خاصّم را نزد آن حضرت بخوبى مى‌دانيد؛ كودك خردسالى بودم پيامبر مرا در دامان خود مى‌نشاند و به سينه‌اش مى‌چسباند ... او هر روز براى من پرچمى از فضائل اخلاقى خود مى‌افراشت و مرا امر مى‌كرد كه به او اقتدا كنم (و اين خلق و خوى من زائيده آن تربيت است.)

جالب اين كه امام در لا به لاى همين سخن هنگامى كه از خلق و خوى پيغمبر اكرم بحث مى‌كند، چنين مى‌فرمايد:

«وَ لَقَدْ قَرَنَ اللَّهُ بِهِ صلى الله عليه و آله مِنْ لَدُنْ ان كانَ فَطيماً اعْظَمَ مَلَكٍ مِن ملائِكَتِهِ يَسْلُكُ بِهِ طَرِيقَ الْمكارِمِ وَ مَحاسِنَ اخْلاقِ الْعالَمِ لَيْلَهُ وَ نَهارَهُ؛

از همان زمان كه رسول خدا صلى الله عليه و آله از شير باز گرفته شد، خداوند بزرگترين فرشته از فرشتگان خويش را مأمور ساخت تا شب و روز وى را به راههاى مكارم اخلاق و صفات نيك جهان سوق دهد.» [٢] بنابراين پيامبر صلى الله عليه و آله خود نيز از تربيت يافتگان فرشتگان بود.

درست است كه اخلاق و صفات روحى انسان اعم از خوب و بد، از درون او بر مى‌خيزد و با اراده او شكل مى‌گيرد ولى انكار نمى‌توان كرد كه زمينه‌هاى متعدّدى براى شكل‌گيرى اخلاق خوب و بد وجود دارد كه يكى از آنها وراثت از پدر و مادر و همچنين تربيت خانوادگى است؛ و اين مسأله قطع نظر از تحليلهاى علمى و منطقى، شواهد عينى و تجربى فراوان دارد كه قابل انكار نيست.

به همين دليل براى ساختن فرد يا جامعه آراسته به زيورهاى اخلاقى بايد به مسأله‌

[١]. غرر الحكم‌

[٢]. نهج البلاغه، خطبه ١٩٢ (خطبه قاصعه)