اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٢ - تأثير معاشرت در تحليلهاى منطقى

فَتَكُونَ مَعَهُمْ؛

فرزندم با دانشمندان دوستى كن! و به آنها نزديك باش! و همنشينى كن! و به زيارت آنها در خانه‌هايشان برو! باشد كه شبيه آنها شوى، و با آنها (در دنيا و آخرت) باشى!» [١]

كوتاه سخن اين كه، در احاديث اسلامى، تعبيرات فراوان پرمعنايى در زمينه تأثير و تأثّر دوستان از يكديگر و شباهت اخلاقى آنها با هم، مى‌خوانيم كه اگر تمام آنها گِرد آورى شود، بحث مشروحى را تشكيل مى‌دهد.

براى حسن ختام، اين سخن را با حديث كوتاه و پرمعنايى از على عليه السلام پايان مى‌دهيم؛ امام در وصايايش به فرزندش امام حسن مجتبى‌ عليه السلام فرمود:

«قارِنْ اهْلَ الْخَيْرِ، تَكُنْ مِنْهُمْ، وَبايِنْ اهْلَ الشَّرِّ تَبِنْ عَنْهُمُ؛

با نيكان قرين و همنشين باش تا از آنها شوى! و از بدان جدايى اختيار كن تا (از بديها) جدا شوى!» [٢]

تأثير معاشرت در تحليلهاى منطقى‌

مى‌گويند: بهترين دليل بر امكان چيزى وقوع آن است؛ در موضوع مورد بحث، مشاهده نمونه‌هاى عينى كه معاشرت با بدان سرچشمه انواع انحرافات اخلاقى مى‌شود، و معاشرت با نيكان در پاكسازى روح و جان انسان اثر مى‌گذارد، بهترين دليل براى بحث مورد نظر است.

اين تشبيه قديمى، كه اخلاق زشت و بد همانند بيماريهاى واگيردار است، كه بسرعت به نزديكان و همنشينان سرايت مى‌كند، تشبيه صحيح گويايى است، مخصوصاً در مواردى كه بر اثر كمى سنّ و سال يا كمى معلومات و يا سستى ايمان و اعتقاد مذهبى، زمينه‌هاى روحى براى پذيرش اخلاق ديگران آماده است، معاشرت اين گونه افراد با افراد آلوده سمّ مهلك و كشنده‌اى است.

بسيار ديده شده است كه سرنوشت افراد خوب و بد، بر اثر معاشرتها بكلّى دگرگون شده، و مسير زندگانى آنها تغيير يافته است؛ و اين امر دلائل مختلفى از نظر روانى دارد:

١- از جمله مسائلى كه روانكاوان در مطالعات خود به آن رسيده‌اند وجود روح‌

[١]. همان مدرك، ص ١٨٩

[٢]. نهج البلاغه، وصيّت على عليه السلام به امام حسن عليه السلام (نامه ٣١)