اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٩ - رابطه ياد خدا با تهذيب نفوس در احاديث اسلامى

ذِكْراً خالِصاً تَحْيُوا بِهِ افْضَلَ الحَياةِ وَ تَسْلُكُوا بِهِ طُرُقَ النَّجاةِ؛

خدا را خالصانه ياد كنيد تا برترين حيات براى شما حاصل گردد، و نيز به وسيله آن، راه نجات را بپيماييد!» [١]

١٠- در نهج‌البلاغه از همان حضرت عليه السلام نقل شده است كه در وصيّت معروفش به فرزند گرامى‌اش امام حسن مجتبى‌ عليه السلام فرمود:

«اوصيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ يا بُنَىَّ! وَ لُزُومِ امْرِهِ وَ عِمارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ؛

فرزندم! تو را به تقواى الهى و التزام به او امر او، و آباد ساختن قلبت با ذكر خدا، توصيه و سفارش مى‌كنم!» [٢]

١١- در «غرر الحكم» از مولى‌الموحّدين اميرمؤمنان على عليه السلام چنين نقل شده است كه فرمود:

«ذِكْرُ اللَّهِ مَطْرَدَةٌ لِلشَّيْطانِ؛

ياد خدا شيطان را از شما طرد مى‌كند.»

١٢- به عنوان حسن ختام، اين بحث را با حديثى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پايان مى‌دهيم، هر چند روايات در اين زمينه بيش از آن است كه در اين مختصر بگنجد؛ فرمود:

«ذِكْرُ اللَّهِ شِفاءُ الْقُلُوبِ؛

ذكر خدا موجب شفاى دلها است!» [٣]

از مجموع آنچه در احاديث دوازده گانه بالا آمد، بخوبى مى‌توان استفاده كرد كه رابطه بسيار نزديكى ميان «ياد خدا» (ذكر اللّه) و «تهذيب نفوس» است؛ قلب را نورانى مى‌كند؛ بيماريهايى همچون كبر و غرور و غفلت و بخل و حسد را از دل دور مى‌سازد؛ شيطان را طرد مى‌كند؛ و دل را صيقل مى‌دهد.

به گفته بعضى از علماى بزرگ اخلاق، دل و جان انسان جايگاهى است كه هرگز نمى‌تواند خالى بماند؛ اگر ذكر خدا آن را پر كند، وسوسه‌هاى شيطانى از آن دور مى‌شود، و اگر خالى از يادخدا باشد جولانگاه لشكر شيطان و وسوسه‌هاى او خواهد شد.

از سوى ديگر، مى‌دانيم كه ذات پاك خداوند منبع كلّ كمالات است، ياد او سبب مى‌شود، كه انسان هر روز به منبع كمال مطلق نزديك و نزديكتر گردد، و از رذائل اخلاقى كه پايه همه آنها را كاستيها و فقدان كمال تشكيل مى‌دهد، دور مى‌سازد.

بنابراين، راهيان اين راه بايد ذكر خدا را به عنوان برنده‌ترين سلاح، راهوارترين مركب، و پرفروغترين چراغ، با خود داشته باشند، تا اين راه صعب‌العبور را بسرعت‌

[١]. ميزان الحكمه، جلد ٢، چاپ جديد، صفحه ٩٦٩

[٢]. نهج البلاغه، نامه ٣١

[٣]. كنز العمّال، حديث ١٧٥١