«بركت» در اصل به معنى ثبات و استقرار چيزى است، و اين واژه بر هر نعمت و موهبتى كه پايدار بماند اطلاق مى‌گردد؛ بنابراين موجودات بى‌بركت آنها هستند كه ثبات و قرارى ندارند و زود فانى و نابود مى‌شوند.

بسيارند از امّتهايى كه داراى امكانات مادّى فراوان هستند و منابع زيرزمينى و روزمينى و انواع صنايع را دارند، ولى به خاطر تباهى اخلاق و فساد اعمال كه نتيجه مستقيم فساد اخلاق است، اين مواهب براى آنها ناپايدار و فاقد بركت است و غالباً در مسير نابودى‌شان به كار گرفته مى‌شود.

به همين دليل، آيات قرآن، از كسانى سخن مى‌گويد كه نعمتهاى آنها وبال و مايه بدبختى‌شان شد.

مثلًا، در آيه ٨٥ سوره توبه مى‌خوانيم:

«وَلاتُعْجِبْكَ امْوالُهُمْ وَاوْلادُهُمْ انَّما يُريْدُ اللَّهُ انْ‌يُعَذِّبَهُمْ بِها فِى‌الدُّنْيا وَتَزْهَقَ انْفُسُهُمْ وَهُمْ كافِروُنَ‌

؛ مبادا اموال و اولادشان مايه اعجاب تو گردد، خدا مى‌خواهد به وسيله آن، آنها را عذاب كند و جانشان بر آيد در حالى كه كافر باشند.»

آرى! اين نعمتها هنگامى كه با فساد اخلاق توأم شود، هم مايه عذاب دنيا است، هم موجب خسران و زيان آخرت!

به تعبير ديگر، هرگاه مواهب الهى با ايمان و اخلاق و اصول انسانى همراه باشد مايه عمران و آبادى و رفاه و آسايش و سعادت و نيكبختى است اين همان چيزى است كه در آيه مورد بحث به آن اشاره شده است.

بعكس، هرگاه با سوءاخلاق و بخل و ظلم و خودكامگى و هوسبازى همراه باشد، مايه تباهى و فساد است!

***

در دومين آيه، طريقه بسيار مؤثّر و مهمّى را براى پايان دادن به كينه‌توزيها و عداوتها، ارائه مى‌دهد و نقش اخلاق را در برچيدن نفرتها و كينه‌ها روشن مى‌سازد، مى‌فرمايد: «با نيكى، بدى را دفع كن، تا دشمنان سرسخت همچون دوستان گرم و صميمى شوند.»

(ادْفَعْ بِالَّتى‌ هِىَ احْسَنُ فَاذَا الَّذِى بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَداوَةٌ كَانَّهُ وَلِىُّ حَميْمٌ)

سپس مى‌افزايد: اين كار كار همه كس نيست، و اين بزرگوارى وسعه صدر، از هر كس‌