اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠ - فصل دوم نقش اخلاق در زندگى و تمدّن انسانها

بر نمى‌آيد، «تنها كسانى به اين مرحله مى‌رسند كه داراى صبر و استقامتند، و تنها كسانى به اين فضيلت اخلاقى نائل مى‌شوند، كه بهره عظيمى از ايمان و تقوا دارند!»

(وَمايُلَقَّها الَّا الَّذينَ صَبَرُوا وَمايُلَقَّها الَّا ذُوحَظٍّ عَظيْمٍ)

هميشه يكى از مشكلات بزرگ جوامع بشرى، انباشته شدن كينه‌ها و نفرتها بوده كه وقتى به اوج خود برسد، آتش جنگها از آن زبانه مى‌كشد و همه چيز را در كام خود فرو مى‌برد و خاكستر مى‌كند.

حال اگر با روش بالا (دفع بدى با نيكى) با آن برخورد شود، كينه‌ها، همچون برف در تابستان، بزودى ذوب مى‌شود و از ميان مى‌رود، و جوامع بشرى را از خطر بسيارى از جنگها مصون مى‌دارد، از جنايات مى‌كاهد و راه را براى همكارى عمومى هموار مى‌سازد.

ولى همان گونه كه قرآن مى‌گويد، اين كار كار همه كس نيست و بهره عظيمى از ايمان و تقوا و تربيت اخلاقى لازم دارد.

بديهى است اگر خشونت با خشونت پاسخ گفته شود، و سيّئه با سيّئه دفع گردد، خشونتها به صورت تصاعدى بالا مى‌گيرد، و روز به روز دامنه آن گسترده‌تر مى‌شود و مايه بدبختيهاى عظيمى در سطح جامعه بشرى مى‌گردد!

بديهى است اين امر (دفع بدى با نيكى) شرايط و حدود و استثناهايى دارد كه در جاى خود مشروحاً خواهد آمد.

در سومين آيه، از تأثير حسن اخلاق در جلب و جذب مردم سخن مى‌گويد و نشان مى‌دهد يك مدير متخلّق به اخلاق الهى تا چه حد در كار خود موفّق است، و چگونه دلهاى رميده را در اطراف خود جمع و متّحد مى‌سازد، اتّحادى كه مايه پيشرفت و تكامل جامعه‌ها است، مى‌فرمايد:

«از پرتو رحمت الهى در برابر آنها نرم و مهربان شدى! و اگر تندخو و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مى‌شدند، آنها را عفو كن و براى آنها آمرزش الهى بخواه، و در كارها با آنها مشورت كن، امّا هنگامى كه تصميم گرفتى، قاطع باش و بر خدا توكّل كن چرا كه خدا