اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٢ - ٨- مراتب توبه

و عزم خويش را بر توبه جزم مى‌كنند، وسعى دارند از اسباب گناه فاصله بگيرند.

اين گروه در مرحله عالى از نفس لوّامه قرار دارند و به سوى نفس مطمئنّه نزديك مى‌شوند و اميد نجات براى آنها بسيار زياد است.

گروه چهارم توبه كارانى هستند كه بعد از توبه با اراده‌اى محكم و آهنين راه اطاعت و بندگى خدا را پيش مى‌گيرند و پا برجا مى‌مانند.

درست است كه معصوم نيستند و گاه فكر گناه و لغزشها ممكن است در آنها پيدا شود ولى از آلودگى به گناه در عمل پرهيز دارند، چرا كه نيروى عقل و ايمان در آنها به قدرى زياد است كه بر هواى نفس چيره شده و آن را مهار زده است.

اين گروه صاحبان نفس مطمئنّه‌اند كه در سوره فجر، آيه ٢٧ تا ٣٠، مخاطب به خطاب والا و پر افتخارى هستند كه:

«يا ايَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ ارْجِعى الى‌ رَبِّكِ راضِيَةً مَرْضِيَّةً؛

تو اى روح آرام يافته! به سوى پروردگارت باز گرد در حالى كه هم تو از او خشنودى و هم او از تو خشنود است.»

سپس لباس افتخار:

«فَادْخُلى فى عِبادى وَ ادْخُلى جَنَّتى؛

سپس در سلك بندگانم درآى و در بهشتم داخل شو.» در بر مى‌كنند.

از سوى ديگر، توبه نيز مراتب و مراحل دارد.

مرحله اوّل: توبه از كفر به ايمان.

مرحله دوم: توبه از ايمان تقليدى يا ايمان سست به ايمان تحقيقى و محكم.

مرحله سوم: توبه از گناهان كبيره و خطرناك.

مرحله چهارم: توبه از گناهان صغيره.

مرحله پنجم: توبه از فكر گناه هر چند آلوده به گناه نشود.

هر گروهى از بندگان خدا توبه‌اى دارند، توبه انبياء از اضطرابات درونى (و لحظه‌اى عدم توجّه در درون به خدا) است.

و توبه برگزيدگان از نفسى است كه به غير ياد او مى‌كشند. [١]

[١]. مرحوم علّامه مجلسى تنفّس را در اينجا به همين معنى كه ذكر شد تفسير كرده ولى در بعضى از منابع لغت آمده است كه تنفّس گاه به معنى سخنهاى طولانى گفتن مى‌آيد