اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٦٠ - نقش معاشران در روايات اسلامى

كوتاهى كردم و با دست خود وسائل بدبختى خويش را فراهم كردم!

آنچه از آيات فوق و بعضى از آيات ديگر قرآن بخوبى استفاده مى‌شود اين است كه دوستان و معاشران و همنشينان در سعادت و شقاوت انسان تأثير فوق‌العاده‌اى دارند؛ نه تنها اخلاق و رفتار افراد را تحت تأثير قرار مى‌دهند، كه در شكل‌گيرى عقائد آنها مؤثّرند؛ اينجاست كه يك استاد اخلاق بايد همواره با دقّت تمام افراد تحت تربيت خود را از اين نظر مورد توجّه قرار دهد؛ مخصوصاً در عصر و زمان ما كه نشر وسائل فساد از طريق دوستان ناباب به صورت وحشتناكى در آمده و يكى از سرچشمه‌هاى اصلى انواع انحرافات را تشكيل مى‌دهد.

نقش معاشران در روايات اسلامى‌

در اين زمينه احاديث بسيار گويايى از پيغمبراكرم صلى الله عليه و آله و ائمه‌معصومين عليهم السلام به ما رسيده است.

در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله تا آنجا به اين مسأله اهمّيّت داده شده كه مى‌فرمايد:

«انسان بر همان دينى است كه دوست و رفيقش از آن پيروى مى‌كند؛

الْمَرءُ عَلى‌ دينِ خَليلِهِ وَقَرينِهِ» [١]

همين معنى را امام صادق عليه السلام با استفاده از كلام پيامبر به گونه ديگرى بيان كرده است؛ مى‌فرمايد:

«لاتَصْحَبُوا اهْلَ الْبِدَعِ وَلاتُجالِسُوهُمْ فَتَصِيرُوْا عِنْدَ النَّاسِ كَواحِدٍ مِنْهُمْ قالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله: الْمَرْءُ عَلى‌ دينِ خَليلِهِ وَقَرينِهِ؛

با بدعتگذاران رفاقت نكنيد و با آنها همنشين نشويد كه نزد مردم همچون يكى از آنها خواهيد بود! رسول خدا فرمود: انسان پيرو دين دوست و رفيقش مى‌باشد!» [٢]

همين معنى در حديث ديگرى از امام علىّ بن ابى طالب عليه السلام به صورت تأثير متقابل بيان شده است؛ مى‌فرمايد:

«مُجالَسَةُ الْاخْيارِ تَلْحَقُ الْاشْرارَ بِالْاخْيارِ وَمُجالَسَةُ الْابْرارِ

[١]. اصول كافى، جلد ٢، ص ٣٧٥ «باب مجالسة اهل المعاصى، حديث ٣»

[٢]. همان مدرك‌