اخلاق در قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٧٨ - تولّى و تبرّى در روايات اسلامى
تعبيرِ به «دستگيره» در اينجا گويا اشاره به اين است كه مردم براى وصول به مقام قرب الى اللّه، بايد به وسيلهاى چنگ بزنند و بالا بروند، كه از همه مهمتر و مطمئنتر، دستگيره حبّ فى اللَّه و بغض فى اللَّه است.
اين به خاطر آن است كه پيوند محبّت با دوستان خدا و اقتدا و تأسّى به اولياءعاملى است براى حركت در تمام زمينههاى اعمال خير و صفات نيك.
بنابراين، با احياء اين اصل، اصول ديگر نيز زنده مىشود؛ و با ترك اين اصل، بقيّه تضعيف يا نابود مىگردد.
٤- در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه خطاب به يكى از يارانش به نام جابر كرد و فرمود:
«اذا ارَدْتَ انْ تَعْلَمَ انَّ فيكَ خَيْراً فَانْظُرْالى قَلْبِكَ فَانْ كانَ يُحِبُّ اهْلَ طاعَةِ اللَّهِ وَ يُبْغِضُ اهْلَ مَعْصِيَتِهِ، فَفيكَ خَيْرٌ، وَ اللَّهُ يُحِبُّكَ؛ وَ انْ كانَ يُبْغِضُ اهْلَ طاعَةِ اللَّهِ وَ يُحِبُّ اهْلَ مَعْصِيَتِهُ، فَلَيْسَ فيكَ خَيْرٌ، وَ اللَّهُ يُبْغِضُكَ وَ الْمَرْءُ مَعَ مَنْ احَبَّ؛
هرگاه بخواهى بدانى در تو خير و نيكى وجود دارد يا نه؟ نگاهى به قلبت كن! اگر اهل اطاعت الهى را دوست مىدارد و اهل معصيت را دشمن مىشمرد، تو انسان خوبى هستى، و خدا تو را دوست دارد؛ و اگر اهل اطاعت الهى را دشمن مىدارد و اهل معصيتش را دوست مىدارد، نيكى در تو نيست، و خدا تو را دشمن مىدارد؛ و انسان با كسى است كه او را دوست مىدارد!» [١]
جمله
«وَالْمَرْءُ مَعَ مَنْ احَبَّ»
اشاره لطيفى به اين واقعيّت است كه هر انسانى از نظر خطّ و ربط اجتماعى و خلق و خو و صفات انسانى و همچنين سرنوشت نهايى در روز رستاخيز، با كسانى خواهد بود كه به آنها عشق مىورزد و پيوند محبّت دارد؛ و اين نشان مىدهد كه مسأله «ولايت» در مباحث اخلاقى سرنوشت ساز است.
٥- در حديث ديگرى از امام باقر عليه السلام مىخوانيم كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«وُدُّ الْمُؤمِنِ لِلْمُؤْمِنِ فِى اللَّهِ مِنْ اعْظَمِ شُعَبِ الْايمانِ، الا وَ مَنْ احَبَّ فِى اللَّهِ وَابْغَضَ فِى اللَّهِ وَ اعْطى فِى اللَّهِ وَ مَنَعَ فِى اللَّهِ فُهُوَ مِنْ اصْفِياءِ اللَّهِ؛
محبّت مؤمن نسبت به مؤمن به خاطر خدا از بزرگترين شاخههاى ايمان است [٢]؛ آگاه باشيد كسى كه به خاطر خدا دوست بدارد
[١]. اصول كافى، جلد ٢، صفحه ١٢٦
[٢]. در مصباح اللّغه آمده است كه شعبه به معنى شاخه درخت است و جمع آن شعب مىباشد