لقب ثقة الاسلام: براى كلينى القاب ستايش آميزى توسط عالمان امامى بكار رفته است. [١] اما مهمترين اين القاب، لقب ثقة الاسلام است. ثقة [٢] الاسلام، عنوانى است كه ظاهرا تنها در مورد دانشيان دينى اماميه بكار مى رود و ظاهرا براى اولين بار توسط شيخ بهايى [٣] براى شيخ كلينى [٤] و براى نشان دادن موقعيت برجسته او نزد اماميه و به دليل جايگاه وى در فقه و حديث امامى، بكار رفته است. [٥] اين لقب نشان از مرتبه بلند دينى وى نزد علما و فقيهان امامى داشته و تا امروزه نيز شهرت خود را براى كلينى حفظ كرده است. [٦] البته اين عنوان توسط برخى نويسندگان براى عالمان ديگرى نيز مانند شيخ طوسى يا حتى طَبرسى به كار رفته كه شهرت آن ابدا به پايه كلينى نرسيد [٧]

[١] براى القاب ستايش آميز كلينى كه نويسندگان شيعى براى تجليل از او بكار برده اند، نك: بحار الأنوار، ج ١٠٨، ص ٧٥؛ بحرانى، كشكول، ج ٢، ص ٢٠١؛ بحرالعلوم، الفوائد، ج ٣، ص ٣٢٥؛ كشف الحجب والأستار، ص ٤١٨؛ روضات الجنات، ج ٦ ، ص ١١٦؛ مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٥٢٧؛ الفوائد الرضوية، ص ٦٥٧؛ سفينة البحار، ج ٢، ص ٤٩٤؛ صدر، تأسيس الشيعة، ص ٢٨٨؛ اعيان الشيعة، ج ٤٧، ص ١٥٣.[٢] لفظ ثقه در دانش هاى حديث و رجال بر راوى و محدثى به كار مى رود كه در نقل و روايت حديث و دقت در نقل آن راستگو و معتبر قلمداد مى شود؛ نك: شهيد ثانى، الرعايه فى علم الدرايه، به كوشش عبدالحسين محمد على بقال، قم، ١٤٠٨ ق، ص ٢٠٣ ـ ٢٠٤.[٣] نك: شيخ بهايى، مشرق الشمسين و اكسير السعادتين، با تعليقات محمد اسماعيل خواجويى، به كوشش مهدى رجايى، مشهد، ١٣٧٢ش، ص ٩٨، ١٠٢؛ الوجيزه فى الدرايه، به كوشش ماجد غرباوى، مجله تراثنا، سال ٨، ش ٣و٤، رجب ـ ذيحجه ١٤١٣ق، ص ٤٣٦.[٤] همچنين بعدا وسيله اين منابع براى كلينى به كار رفته است: حر عاملى، تفصيل وسائل الشيعة الى تحصيل مسائل الشريعه، قم، ١٤٠٩ ـ١٤١٢ق، ٣٠ / ١٥٣؛ بحار الأنوار، بيروت، ١٤٠٣ ق، ج ٣٣، ص٣١؛ و ج ٥٥، ص ٣٦٣ ؛ فاضل هندى، كشف اللثام، چاپ سنگى تهران ، ١٢٧١ ـ ١٢٧٤، افست قم، ١٤٠٥ ق، ص ١٩٥، ح ١؛ بحرالعلوم، الفوائد، ج ٣، ص ٣٢٥؛ نراقى، عوائد الايام، قم، ١٤٠٨ق، ص ٩٨، ١١١، ٢٢٠؛ براى موارد استعمال به صورت مطلق براى نام بردن از كلينى، نك: بحرانى، الحدائق الناظره فى احكام العتره الطاهره، قم، ١٣٦٣ ـ ١٣٦٧ش، ١٣٤ / ٢١ ، ٢٠٥ ، ٦٣٩/٢٢؛ خاتمه مستدرك الوسائل، قم، ١٤١٥ ـ ١٤٢٠ ق ، ٤٧٩/٣ ، ٤٨٣.[٥] براى تفسيرى از به كار رفتن اين عنوان براى كلينى، نك: عباس قمى، فوائد الرضويه: زندگى علماى مذهب شيعه، تهران، ١٣٢٧ ش، ج ٢، ص ٦٥٨.[٦] نك: مدرس تبريزى، ريحانه الادب، تهران، ١٣٦٩ ش، ج ٥، ٧٩.[٧] نك: بحار الأنوار، ج ٤٨، ص ١٠٥؛ مازندرانى، شرح اُصول الكافى، با تعليقات ابوالحسن شعرانى، به كوشش على عاشور، بيروت، ١٤٢١ق/ ٢٠٠٠م، ج ٩، ص ٣٥٩؛ براى موارد بكارگيرى نسبتا معاصر آن در مورد برخى از عالمان ديگر، نك: عباس قمى، الكنى والالقاب، صيدا، ١٣٥٧ـ ١٣٥٨ق، افست قم، ج ٢، ص ٤٠٤، ج ٣، ص ١٩٨. نمونه ثقه الاسلام تبريزى (مقتول به سال ١٣٣٠ ق)، روحانى دوره مشروطه را بايد در اين ميان نام برد. در دوره هاى اخير اين عنوان جايگاه خود را از دست داده و تنها براى طلاب جوان علوم دينى و يا روحانيونى كه از سطح علمى مهمى در علوم دينى برخوردار نيستند، به كار مى رود؛ نك: جلال متينى، «بحثى درباره سابقه تاريخى القاب و عناوين علما در مذهب شيعه»، ايران نامه، سال ١، ش ٤، تابستان ١٣٦٢ ش، ص ٥٨٠ ـ ٦٠١. براى اين اطلاعات نيز نك: مدخل ثقة الاسلام نوشته دوست مرحوممان آقاى مولوى عربشاهى در دانشنامه جهان اسلام.