قمى (م ٣٠٠ق)؛ ابو داوود، سليمان بن سفيان؛ ابو سعيد، سهل بن زياد آدمى رازى؛ ابو العباس، عبداللّه بن جعفر بن حسين حميرى قمى؛ على بن ابراهيم بن هاشم قمى.

مقايسه كافى با صحاح ستّه

شهيد در ذكرى و نيز جمعى به تبع وى نوشته اند كه كافى بيش از صحاح سته اهل سنت حديث دارد و حتى در الذريعة آمده است: احاديث صحيح بخارى حدود هفت هزار است و بقيه صحاح سته (صحيح مسلم، سنن ترمذى، سنن ابو داوود، سنن ابن ماجه، سنن نسائى) از نه هزار تجاوز نمى كند؛ بنابر اين جميع احاديث شش صحيح مزبور شانزده هزار است كه كتاب كافى ١٩٩ حديث بيش از آنها دارد. ولى اين سخن درست نيست؛ چه كافى را اگر با اسقاط مكررات به حساب آوريم، خيلى كمتر از شانزده هزار حديث دارد و با احتساب مكررات گرچه قريب به اين تعداد مى رسد، ولى صحيح بخارى نيز به اين حساب ٩٠٨٢ حديث [١] و صحيح مسلم شامل ٧٢٧٥ حديث است؛ [٢] بنابر اين احاديث بخارى و مسلم به تنهايى بالغ بر ١٦٣٥٧ حديث مى شود و چهار كتاب ديگر اهل سنت نيز گر چه كوچك تر از بخارى و مسلم است؛ ولى در سنن ابو داود ٤٨٠٠، [٣] در سنن ترمذى حدود ٥ هزار و در سنن ابن ماجه ٤٣٤١ حديث آمده است و احاديث سنن نسائى از سنن ابى داوود كمتر نيست. منتهى شماره احاديث كتب اربعه، مسلما بيش از صحاح سته است؛ زيرا مجموع احاديث كتب اربعه بالغ بر چهل هزار است؛ [٤] در صورتى كه صحاح سته حدود ٣٤ هزار حديث دارد. به هر حال اين مزيتى براى دين اسلام است كه دستورات و احكام آن كه از

[١] ابن خلدون، گر چه در كشف الظنون به نقل از ابن صلاح احاديث صحيح بخارى را ٧٢٧٥ حديث نوشته، ولى ظاهرا وى در نقل از ابن صلاح اشتباه كرده است.[٢] تقريب التهذيب، به نقل از علم الحديث.[٣] تقريب التهذيب، به نقل از علم الحديث.[٤] احاديث كافى ١٦١٩٩ (به نقل آقاى غفارى ١٥١٧٦)، من لا يحضره الفقيه ٥٠٤٤، تهذيب ١٣٥٩٠ (يا ١٥١٨١، غفارى) و استبصار ٥٥١١ حديث كه جمعا ٤٠٣٤٤ حديث است؛ گر چه احاديث استبصار نوعا در تهذيب آمده است.