كافى پس از اين حديث كه شرح تحقيقى ملاصدرا بر آن پايان يافته، شرح ژرف و تحقيقى بسان آنچه در اين شرح آمده نياورده اند، مگر ذكر رخدادهاى تاريخى، يا تفاسير لفظى و...». [١] شيوه صدر المتألهين در شروح روايات بدين گونه است كه ابتدا متن كامل روايت را به همراه سند ذكر مى كند، آن گاه تمام رجال سند را با استفاده از آراء و منابع رجاليان مورد نقد و بررسى قرار مى دهد، سپس به شرح و تفسير متون روايات و تبيين واژه هاى دشوار، بيان معارف روايى و... مى پردازد و در مواردى كه روايات به شرح مبسوط تر و توضيحات فزون ترى نياز داشته باشند، با طرح عناوينى، هم چون تذكرة استناريه، تبصرة و تذكرة، تذنيب و ... به طرح مباحث مورد نظر مى پردازند. [٢] شرح صدر المتألهين نخستين بار به صورت سنگى در يك جلد چاپ شد. آن گاه بخش هاى كتاب العقل والجهل، بخشى از كتاب الحجه و كتاب التوحيد ـ با تحقيق محمد خواجوى ـ انتشار يافت. در جلد نخست اين شرح و در مقدمه اى مبسوط [١٤٠ صفحه ]مطالب مفيد حديث شناسى از استاد عابدى شاهرودى ارائه شده است. [٣]

٢. شرح اصول كافى از ملا محمد صالح مازندرانى (م ١٠٨١)

ملا محمد صالح مازندرانى از عالمان به نام شيعى در سده يازدهم هجرى است. او براى تحصيل به اصفهان آمد و نزد ملا عبداللّه شوشترى و ملا محمد تقى مجلسى دانش آموخت، به خاطر ورع و تقوا و جامع معقول و منقول بودن، مورد توجه استاد خود علامه مجلسى اول قرار گرفت و علامه دختر بزرگ خود به نام آمنه بيگم را ـ كه زنى بسيار عالمه و فاضله بود و در تدوين بحار الأنوار به برادر خود علامه مجلسى دوم كمك شايانى كرد ـ به عقد او درآورد و حاصل اين ازدواج ظهور فرزندانى عالم و

[١] شرح اصول الكافى (ملا صالح مازندرانى)، ج ٥، ص ١٦٩ ـ١٧٠.[٢] به عنوان نمونه ر.ك: شرح اصول كافى، ج ١، ص ١١٥ ـ ١٢٣؛ ج ٣، ص ١٣٨ ـ ١٤٥ و ص ٤٣٥ ـ ٤٥٥.[٣] براى تفصيل بيشتر ر.ك: مقاله شرح صدر المتألهين بر اصول كافى، فصل نامه علوم حديث، سال هفتم، شماره دوم (٢٤) از نگارنده.